بازنمايِ فوكويي از ماهيت و ابعاد دولت سلجوقيان: امنيت، ديانت و خلافت

در اين پژوهش، با توجه به روش‌شناسي ميشل فوكو براي شناخت ماهيت و ابعاد دولت، به تحليل دولت سلجوقيان مي‌پردازيم. در اين روش به‌جاي آغاز كار با نظريه‌هاي دولت و همچنين در مركز قرار دادن دولت، كار خود را با تلقي دولت به‌عنوان خُردفيزيك قدرت آغاز كرده‌ايم و سپس دولت را در يك تكنولوژي و ميدان قدرت قرار داده‌ايم. اين تكنولوژيِ قدرت از استراتژي‌ها و تاكتيك‌هاي خاص زمانه خودش (نه از نظريه‌هاي تقليل‌گرايانه) شكل‌گرفته است. پرسش اصلي مقاله اين است كه بر اساس نگاه فوكويي به دولت، چه مناسبات و تكنولوژي قدرتي در دولت سلجوقيان فعليت يافته است؟ با توجه به ضرورت‌هاي تاريخي و انضمامي اين دوره كه سلطان سلجوقي مي‌بايست ازيك‌طرف شرايطي را فراهم مي‌كرد كه عدالت و آرامش در تمام سرزمين‌هاي اسلامي حفظ شود و از جهت ديگر با توجه به اينكه نهاد دين موجب پيوند بين سلطان، خليفه، ديوان‌سالاران و مردم مي‌شد، بايد حفظ شود؛ بنابراين، دولت سلجوقيان عرصه‌ي فعليت يافتن تكنولوژي‌ قدرتِ «امنيت، ديانت و خلافت» قرار گرفت. اين تكنولوژي از عناصر و استراتژي‌هاي مختلفي مثل عنصر روابط دانش/قدرت، روابط دين/قدرت، رابطه متقابل سلطان/خليفه و نهاد ديوان‌سالاري تشكيل‌شده است كه اين مقاله به ابعاد مختلف آن مي‌پردازد. اهميت اين مقاله، معرفي روشي جديد در بررسي شناخت ابعاد دولت‌ها در تاريخ است و از جهت ديگر شناخت دولت سلجوقيان بر اساس واقعيت‌هاي تاريخي زمانه آن است كه براي اين منظور كار انضمامي انجام داده‌ايم و آن را در ظرف زماني و مكاني خودش بر بنياد ضرورت‌هاي تكنولوژيك و سامانه‌هاي قدرت اين دوره تاريخي قرار داده‌ايم.