بررسي نقش تجريد در ادراك عقلي نزد ابن سينا

ادراك ازنظر ابن سينا عبارت است ازحصول صورت مُدرَك در ذات مُدرِك. ادراك در امور مادّي، متوقف بر تجريد صورت شيء است. متناسب با اينكه صورت ادراكي به چه ميزان از عوارض مادّي تجريد يافته باشد، ادراك بر سه نوع حسي، خيالي و عقلي تقسيم مي‌شود. شيخ‌الرئيس نفس انساني را حقيقتي مي‌داند كه ذاتاً ازسنخ عقول است؛ از اين روي، فعل ذاتي و اصلي نفس، ادراك عقلي است و ديگر اقسام ادراك، مادّي و به‌اعتبار بدن براي نفس، ثابت‌اند. تعقل، پيوندي وثيق با عقل فعال دارد و عقل فعال، علت افاضۀ صورت‌هاي معقول و عاقل‌شدن مُدرِك است. براساس تفسير مشهور ازديدگاه بوعلي، تجريد، شرط لازم براي ادراك عقلي محسوب مي‌شود و در فرايند ادراك عقلي، مدخليت ذاتي دارد؛ ولي با دقت در عبارات اين فيلسوف مي توان مواردي را يافت كه در آن‌ها ادراك عقلي بدون تجريد و صرفاً با اتصال به عقل فعال حاصل مي‌شود.