قيمت‌گذاري عوارض آزادراه‌ها با توسعه مدل‌هاي اقتصادي در شرايط عدم قطعيت

استفاده از سرمايۀ بخش خصوصي راه‌حل پايدار و مناسب براي توسعه زيرساخت‌هاي حمل و نقل به خصوص آزادراه‌ها است. تحليل اقتصادي احداث آزادراه‌ها در مرحله برنامه‌ريزي و تعيين نرخ اقتصادي عوارض در آنها لازمه جلب اطمينان سرمايه‌گذاران در اين بخش است. اطلاع از نرخ عوارض در نقطه سربه‌سر اقتصادي و محاسبه دقيق شاخص‌هاي اقتصادي احداث آزادراه‌ها، ريسك سرمايه‌گذاري را براي سرمايه‌گذار خصوصي كم مي‌كند. شناسايي موارد هزينه‌اي و درآمدي احداث آزادراه‌ها و تعريف رويكردي مشخص براي محاسبه نرخ عوارض با درنظر گرفتن ارزش زماني پولي و عدم قعطيت هزينه‌ها و درآمدها يكي از چالش‌هاي پيشروي دولت در اين صنعت است. در اين مقاله، بر اساس اسناد مطالعه تعدادي آزادراه در كشور، موارد هزينه‌اي و درآمدي ساخت يك آزادراه شناسايي و به صورت سلسله مراتبي دسته‌بندي شده است. يكي از روش‌هاي تعيين نرخ عوارض در نقطه سربه‌سر، روش‌هاي اقتصاد مهندسي است. عموماً در اين روش‌ها، موارد هزينه‌اي و درآمدي طرح ثابت و قطعي فرض مي‌شوند. در حاليكه در واقعيت اين مقادير پيش‌بيني‌شده و غيرقطعي‌اند. در اين مقاله، مدل‌هاي اقتصاد مهندسي در شرايط تصادفي‌بودن درآمدها و هزينهها تحت توزيع آماري بتا توسعه داده شده‌اند. دو مدل اقتصاد مهندسي براي تحليل اقتصادي و تعيين نرخ عوارض آزادراه‌ها تحت قطعيت و عدم قطعيت درآمدها و هزينه‌ها و بر اساس ساختار شكست آنها ارائه شده است. جهت اعتبارسنجي مدل‌هاي پيشنهادي، نرخ اقتصادي عوارض در يكي از آزادراه‌هاي در حال احداث و بر اساس داده‌هاي مرحله مطالعاتي آن تعيين شده است. نتايج تحليل اقتصادي نشان مي‌دهد كه تعيين نرخ عوارض به صورت سنتي براي سرمايه‌گذار بخش خصوصي جذابيتي ندارد و پيشنهاد مي‌شود از رويكرد ارائه‌شده به جاي رويكرد سنتي در تحليل اقتصادي و قيمت‌گذاري عوارض استفاده شود.