تأمّلي در مباني حقّ بر محيط زيست در اسلام

از منظر اسلام به عنوان يك دين جامع و كامل، ميان انسان و طبيعت رابطه وجود دارد. رابطه انسان با طبيعت به گونه اي كه او ارزش وجودي خود را به دست آورده و حفظ كند و امين خداوند سبحان باشد، رابطه تسخيري است؛ يعني تمام طبيعت در اختيار انسان قرار گرفته و مسخّر انسان گرديده است تا از آن به طور معقولي استفاده نمايد و آن را تلف و نابود ننمايد. اين نوع حقّ در قرآن كريم شناسايي گرديده و از ديدگاه هاي گوناگوني مورد بررسي قرار گرفته است. اصول زيست محيطي از منظر رسول گرامي اسلام(ص) صبغه ملكوتي دارد. توصيه شده از محيط زيست و طبيعت به عنوان امانت الهي استفاده و انسان هرگز نمي تواند مالكيّتي نسبت به آن چه در اختيارش است داشته باشد و آنها را از آن خود بداند و براي بهره مندي هرچه بيشتر خويش، طبيعت را آلوده و در محيط زيست هرگونه تصرّف زيان باري داشته باشد. يافته اصلي تحقيق كه به روش توصيفي تحليلي انجام شده آن است كه حقّ بر محيط زيست - صرفنظر از فردي يا جمعي بودن اين حقّ - علاوه بر اسناد بين المللي متعدّد، با مباني فقهي اعمّ از قرآن، سنّت، عقل و نيز قواعد متعدّد فقهي از قبيل لاضرر و قاعده اتلاف و قاعده نفي عسر و حرج به عنوان يك حقّ بنيادين و اساسي به رسميّت شناخته مي شود.