رهيافت مصلحت‌گرايي در تصميم‌گيري سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران؛ بررسي فرايند پذيرش قطعنامه 598

ﺑـﺎزﯾﮕﺮان ﻣﻠﯽ ﺑــﻪﻫﻨﮕــﺎم ﭘﯿﮕﯿﺮي اﻫــﺪاف و ﻣﻨــﺎﻓﻊ ﺧﻮد در وراي ﻣﺮزﻫـﺎي ﻣﻠﯽ، ﮔــﺎه ﺑــﺎ ﺗﻌﺎرﺿــﺎﺗﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﯽﺷــﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﻓﺮاﯾﻨﺪ اﺗﺨﺎذ ﺗﺼــﻤﯿﻢ و ﮐﻨﺶ از ﺟﺎﻧﺐ آﻧﺎن را وارد ﺗﻨﮕﻨﺎي اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺰﯾﻨﻪﻫﺎي دﺷــﻮار ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. ﺗﺼــﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ارﮐﺎن ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ ﺣﺬف ﺣﮑﻤﺮاﻧﯽ از ﺟﻤﻠـﻪ در ﺣﯿﻄـﻪ ﺳـــﯿـﺎﺳـــﺖ ﺧﺎرﺟﯽ، از ﺑﺴـــﺘﺮ زﻣﯿﻨﻪﻫﺎ و ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺳـــﺮﺑﺮﻣﯽآورد و ﺗﺰاﺣﻤـﺎت ﻣﺘﺮﺗـﺐ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨـﺪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺴـــﺘﺮ ارﺟﺎع دارﻧﺪ. ﻫﺪف ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿـــﺮ، ﺗﺮﺳـــﯿﻢ رﻫﯿﺎﻓﺘﯽ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﺼـــﻠﺤﺖﮔﺮاﯾﯽ ﺑﺮاي ﺗﺒﯿﯿﻦ ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ رﻓﻊ ﺗﺰاﺣﻢ و ﺣﻞ ﺗﻌﺎرﺿـﺎت در ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﺼـﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﯽ ﺟﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﯽ اﯾﺮان اﺳــﺖ؛ از اﯾﻦ رو، ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل واﮐﺎوي اﺑﻌﺎد اﯾﻦ ﭘﺮﺳــﺶ اﺳــﺎﺳــﯽ ﺑﺮآﻣﺪه ﮐﻪ »ﻣﺎﻫﯿﺖ رﻫﯿﺎﻓﺖ ﻣﺼـﻠﺤﺖﮔﺮاﯾﯽ و ﺿـﻮاﺑﻂ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ اﺟﺮاي آن در ﺗﺼـﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﯽ ج.ا.ا ﭼﯿﺴــﺖ؟«. اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﺎ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪي از روش ﻋﻠّﯽ، ﺑﻪ ﮐﺸــﻒ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﺸــﺮﯾﺢ ارﺗﺒـﺎط ﻣﯿـﺎن ﻣﺘﻐﯿﺮﻫـﺎ ﻣﻮﺛﺮ و ﻣﺘـﺄﺛﺮ از ﻫﻤـﺪﯾﮕﺮ در ﺗﺼـــﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﺳـــﯿـﺎﺳـــﺖ ﺧــﺎرﺟﯽ ﻣﺼﻠﺤﺖ ﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ ﻣﺒﺎدرت ﻧﻤﻮده و درﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ رﻫﯿﺎﻓﺖ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺑﺎ ﻋﻄﻒ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم »ﺣﻔﻆ ﻧﻈﺎم« و ﺗﻤﺴــﮏ ﺑﻪ ﭘﺸــﺘﻮاﻧﻪ ﻓﻘﻬﯽ ﺗﺸــﯿﻊ در ﺑﺴــﺘﺮ ﺗﻄﻮر ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﺼــﻠﺤﺖ در ﺣﮑﻤﺮاﻧﯽ، ﺑﻪ اﺳﺘﺨﺮاج ﺿﻮاﺑﻄﯽ ﻣﯽﭘﺮدازد ﮐﻪ از ﮔﺬرﮔﺎهﺷﺎن، ﺿﺮر ﯾﺎ ﺧﺴﺎرت ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت و رﻓﺘﺎرﻫﺎ ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻤﮑﻦ رﺳﯿﺪه و ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺑﻪﻃﻮر ﺣﺪاﮐﺜﺮي ﻣﺤﻘﻖ ﺷﻮﻧﺪ