ترجمه و كپي‌رايت: ديدگاه ناشران ايراني دربارۀ نتايج عدم رعايت قانون كپي‌رايت در ايران بر كيفيت و كميت كار ترجمه

ترجمه و قانون كپي‌رايت و ارتباط آن‌ها با همديگر محل بحث‌هاي فراوان بين محققان مطالعات ترجمه بوده است. يكي از اين دلايل، منوط بودن ترجمه آثار خارجي به اجازه نويسنده متن مبدأ و روابط نابرابر قدرت ميان نويسنده و مترجم است كه اعتراض برخي از صاحب‌نظران ترجمه از جمله ونوتي را برانگيخته است. ونوتي خواستار ايجاد تغييرات عمده‌اي در قانون كپي‌رايت به نفع ترجمه و مترجم شده است؛ به‌طوري‌كه، بر اين اساس متن مبدأ پس از مدت كوتاهي از نگارش آن آزادانه و بدون نياز به اجازۀ نويسندۀ مبدأ ترجمه شود. نكتۀ مدنظر ونوتي هم‌اكنون در ايران در جريان است. اغلب متون خارجي بدون اجازه ناشر اصلي در كشور ترجمه و چاپ مي‌شوند. پژوهش حاضر با به‌كارگيري چارچوب نظري ونوتي به بررسي تأثير نبود قانون كپي‌رايت بر كيفيت و كميت كار ترجمه از ديدگاه ناشران ايراني پرداخته است. در همين راستا، با ۲۳ ناشر مطرح كشور از پنج كلان‌شهر مصاحبه‌اي انجام پذيرفت و نظرات آنان درباره تأثير عدم رعايت قانون كپي‌رايت در ايران بر كيفيت و كميت كار ترجمه با استفاده از نظريه داده‌بنياد استراس و كوربين مورد بررسي قرار گرفت. يافته‌ها حاكي از آن است كه شتاب ناشران جهت ترجمه و چاپ آثار پرفروش در بسياري از مواقع به ترجمه‌هاي نازل منجر شده و پديده پخته‌خواري، موازي‌كاري و كتاب‌سازي را به دنبال داشته است. اما معدود ناشراني هم هستند كه صرفاً به دلايل اخلاقي، خود را متعهد به رعايت قانون كپي‌رايت مي‌دانند.