رهيافت‌هاي انتقادي آخوندزاده به حكومت صفويه

آخوندزاده از روشنفكران پيشگام ايراني است كه با وجود تحصيلات سنتي‌اش در ايران، تحت تأثير محيط فكري قفقاز به عقب‌افتادگي ايران پي برد و درصدد ريشه‌يابي علل نابرابري ايران با دنياي غرب برآمد و در اين راه به طرح مباحثي مهم هر چند عجولانه و گاه غير محققانه پرداخت. يكي از مباحثي كه او بر آن تمركز كرد، تأمل دربارۀ تاريخ وگذشته تاريخي ايران بود كه وي آن را به دو قسمت دوره طلايي باستان و عصر خشونت بار اسلامي تقسيم نمود. او تهاجم اعراب مسلمان به ايران را يكي از عوامل اين نابرابري‌ها دانست. لذا نسبت به عصر اسلامي رويكردي سخت انتقادي در پيش گرفت و نحوي غيرمحققانه حكومت‌هاي ساماني و ايلخاني را در يك رديف نهاد. حال با توجه به اين رويكرد، مسأله اصلي اين نوشته اين است كه نگرش آخوندزاده نسبت به صفويه چيست و آن را چگونه ارزيابي و تحليل كرده است. نگارنده با روشي توصيفي –تحليلي به اين نتيجه مي‌رسد كه آخوند زاده بر دو مساله تأكيدي خاص دارد: نخست، خرافات و ديگري آغاز عصر جديد در غرب و مواجهۀ ايرانيان با آن. با اين دو رويكرد تاريخ صفويه براي وي اهميت خاصي يافته است. چنانكه در دو نوشته اختصاصي يعني «ستارگان فريب خورده ( يوسف شاه)» و «نقد اشعار وتبار سروش اصفهاني» به تاريخ صفويه ، افكار و شيوۀ مملكتداري آنها پرداخت و در قياس با ساير سلسله‌هاي پس از اسلام انتقادهاي به مراتب بيشتري را متوجه صفويان كرده است. تا آنجا كه اغلب نقدهاي او به دورۀ اسلامي بصورت تلويحي متوجه صفويه است.