بازشناسي پيكر‌بندي فضايي و چيدمان اجتماعي در معماري شهر سوخته برپايه‌ رويكرد چيدمان فضا (نمونه‌هاي موردي: ساختمان 1 از دوره II, III و ساختمان 20 از دوره IV )

چيدمان فضا، يك رويكرد پژوهشي ساختارگرايي در معماري است كه با مطالعه‌ي فنوتايپ(ساختار) و درك ژنوتايپ(كاركرد)، امكان تفسير پيكربندي فضايي و سازمان اجتماعي را در محيط‌هاي ساخته شده فراهم مي‌كند. بقاياي معماري به‌جاي مانده از گذشته، شاخصه‌اي مهم در جايگاه‌هاي باستان‌شناختي محسوب شده و مهم‌ترين يافته‌ در به‌كارگيري رويكرد چيدمان فضا هستند. اين‌كه بناهاي پيش‌از‌تاريخي تا چه ميزان از قابليت ارائه پيكربندي فضايي و چيدمان اجتماعي برخوردارند يا رويكرد چيدمان فضا تا چه حد قادر به شناسايي، ادراك و تفسير آن‌ها در ساختارها و استقرارگاه‌هاي پيش‌از‌‌تاريخي و آغاز تاريخي است؛ اطلاعات بسيار كمي وجود دارد. مطالعات پيشين- جز موارد اندك- استفاده از رويكرد چيدمان فضا را نه در خانه‌ها يا مناطق جمعيتي پيش‌از‌تاريخي و آغاز تاريخي بلكه در دوران متأخر و معاصر لحاظ كرده‌اند. مقاله پيش‌رو با به‌كارگيري روش چيدمان فضا و استفاده از ابزارهاي مشاهده، برداشت‌هاي ميداني، اسنادي، نرم‌افزارهاي اي‌گراف و دپس‌مپ، به قياس تحليلي پيكربندي فضايي و چيدمان اجتماعي ساختمان‌هاي شماره‌ي 1(دوره‌هاي II و III) و 20 (دوره‌ي IV) شهرسوخته پرداخته و شاخص‌هاي عمق، مرتبه نسبي، هم‌پيوندي، كنترل و نوع فضا را از منظر ارتباط و نحوه‌ي دسترسي، خصوصي و عمومي بودن بررسي كرده تا به دو پرسش: الگوي پيكربندي فضايي در ساختمان‌هاي شماره 1 و 20 شهر سوخته چه تفاوت‌هايي با يك‌ديگر دارند؟ و چه ارتباطي بين پيكربندي فضايي و چيدمان اجتماعي آن‌ها وجود دارد؟ پاسخ دهد. مطالعه‌ي تحليلي-تطبيقي ساختمان‌هاي 1 و 20 شهرسوخته آشكارا نشان‌گر آن است كه ساختمان شماره‌ي ‌1‌ از عمق بيشتر و متعاقباً از درجه خصوصي بودن بالاتري برخوردار است كه مي‌تواند به طبقه‌ي اشراف يا فردي با موقعيت اجتماعي بالا تعلق داشته باشد؛ اما ساختمان شماره‌ 20 داراي حركت، هم‌پيوندي و اتصال بيشتري است بنابراين نمي‌توان آن را فقط به‌مثابه بناي كاملاً خصوصي لحاظ كرد احتمالاً اين بنا، ساختماني با درجه‌ عمومي‌‌‌تر بوده است.