بررسي ساختي و كاربردشناختي جملات پرسشي جهت‌مند در مكالمات زبان فارسي

اگرچه كاربرد ماهيتي جملات پرسشي، طرح سؤال است؛ اما اين جملات مي‌توانند كاربردهاي متعدد ديگري را نيز در سطح كلام برجسته ‌كنند. در اين ميان، گونۀ پرسش‌هاي سوي‌مدار بله-خير كه دربردارندۀ پرسش‌هاي بلاغي، تأكيدي، ضميمه‌اي و جهت‌مند است نشان‌دهندۀ تمايل ضمني پرسشگر به يكي از جواب‌ها است. مطالعۀ حاضر ضمن اشاره به برخي از تمايزات ميان انواع پرسش‌هاي سوي‌مدار، به توصيف پرسش‌هاي جهت‌مند از منظر ساختي و كاربردشناختي در مكالمات روزمرۀ فارسي پرداخته است. بررسي حاضر نشان داد كه از منظر ساختي كلمات قطبي مثبت (مانند تركيبات بعضي) و ساخت‌هاي ويژه (مانند ضميمه‌هاي همپايگي يا چيز ديگه‌اي، يا همچين چيزي) و پاسخ‌هاي ضميمه‌شده به انتهاي پرسش از جمله عوامل جهت‌مندي مثبت به شمار مي‌روند. از منظر كاربردشناختي، پرسش‌هاي جهت‌مند براي درخواست تأييد، بيان تعجب، انتقاد، مقدمه‌سازي و بيان اطلاعات، عنوان پيشنهاد يا درخواست كمك و درخواست توافق مفيد واقع مي‌شوند. اين مطالعه نشان داد كه انواع جهت‌مندي معرفتي، ايجابي و تمنايي در پرسش‌هاي فارسي وجود دارد و اينكه ساخت‌هاي مخصوص در كنار كاربرد مشخص در بافت موجب تبلور قطبيت يكسان يا معكوس ميان پرسش و پاسخ آن خواهند شد.