رفتار معنايي تكواژهاي همنام در زبان فارسي

مقالۀ حاضر به بررسي چگونگي تعبير معنايي تكواژهاي همنام در زبان فارسي در قالب رويكردي ادراكي ‏پرداخته است. در طول تاريخِ مطالعۀ معنيِ واژه‌ ها همواره دو ديدگاه غالب تكواژبنياد و واژه‏‌بنياد مطرح بوده‏‌اند. اين پژوهش، ابتدا به طرح برخي معايب هر يك از اين دو ديدگاه پرداخته است و سپس، به كمك 30 تكواژ همنام برگرفته از فرهنگ فشرده‌ سخن و از طريق مصاحبه با 50 آزمودني با تحصيلات كارشناسي ارشد غيرزبان‏‌شناسي، در چارچوب رويكرد ادراكي معرفي‏‌شده از سوي صفوي، به اين نتيجه رسيده است كه سخنگويان، معني تكواژها را از طريق تعبير معني كل واژه در مي‏‌يابند. به اين ترتيب، برخلاف آنچه در سنت مطالعه‌ معني، تحت‏‌عنوان «تركيب‌‏پذيري» معنايي معرفي شده است (تعبير معني از جزء به كل)، بر مبناي رويكرد ادراكي، ما بر اساس «تجزيه‏‌پذيري» به تعبير معنايي تكواژها دست مي‌‏يابيم (از كل به جزء) و در اين ميان، مجموعه‌‏اي از اطلاعات در قالب بافت‏هاي ادراكي A (بافت زباني)، B (موقعيت حاكم بر توليد بافت A) و به‌ويژه بافت C (مجموعه اطلاعات پيشين فرد) در تعبير معنايي دخالت دارند. درواقع، تعبير معنايي تكواژهاي زبان فارسي وابسته به تعبير معني كل واژه از طريق اطلاعات بافتي مربوط به واژۀ مذكور است و به روش قياسي (از كل به جزء) صورت مي‏‌گيرد.