بررسي روايت روز عاشورا در مناقب آل ابي‌طالب ابن شهرآشوب بر اساس نظريۀ فزون‌متنيت ژنت

حادثۀ عاشوراي سال 61 هجري قمري، بخش مهمّي از كتب تاريخي را از قرن سوم به بعد، به خود اختصاص داده‌است. مورّخان متقدّم، مانند تطبري، ابن اعثم كوفي و بلاذري عمدتاً از كتبي مانند مقتل ابي مخنف براي روايت عاشورا بهره بردند. نويسندگان بعدي نيز گزارش خود را بر اساس بهره‌گيري از كتب مورّخان پيشين بنا نهادند. ابن شهرآشوب، در كتاب «مناقب آل ابي‌طالب» تلاش كرده‌است تا به شرح مناقب و فضائل پيامبر اسلام و امامان معصوم بپردازد. بنابراين او ناگزير از پرداختن به واقعۀ عاشورا، از كتاب تاريخ طبري و الفتوح ابن اعثم كوفي استفاده كرده‌است. در پژوهش حاضر، تلاش شده‌است تا روايت ابن شهرآشوب از روز عاشورا با روايت منقول در تاريخ طبري و الفتوح ابن اعثم بر اساس نظريۀ فزون‌متنيت ژنت سنجيده شود. فزون‌متنيت نظريه‌اي است كه به رابطۀ ميان متون مي‌پردازد؛ به نحوي كه اين رابطه از نوع شرح و تفسير نباشد. بر اساس اين نظريه، متن الف كه متقدّم بوده و پيش‌متن ناميده مي‌شود، منبع و الهام بخش متن ب يعني بيش‌متن خواهد بود. بر اساس بررسي و مقايسۀ متون مذكور مشخّص شد كه ابن شهرآشوب در دو سطح پيرفت و گزاره، به شيوۀ التقاطي از منابع استفاده كرده‌است. همچنين بيشترين گشتار اعمال شده در روايت او، از نوع گشتار كمّي (برش) بوده‌است.