شرايط و ويژگيهاي حاكم در فقه مذاهب اسلامي

روشن است كه از نظر نظام سياسي اسلام هر فردي نمي ‌تواند زمام امور مسلمانان را به دست گيرد و بر آنها حكومت كند، بلكه بايد لايق‌ترين فرد جامعه و داراي شرايط و ويژگيهاي لازم بوده و شايستگي اين مقام و مسئوليت خطير را داشته باشد، چرا كه رشد و تعالي يك جامعه و يا انحطاط و سرنگوني آن نتيجه و معلول عملكرد ايشان است. از جمله اهداف اين نوشتار پاسخ به پرسشهاي از اين قبيل است: تا چه حد فقهاي مذاهب اسلامي به شرايط و ويژگيهاي حاكم اشاره كرده ‌اند؟ و يا چه اختلافي ميان آنها در اين مورد وجود دارد؟ بر اين اساس، پژوهش حاضر پس از تبيين و توضيح مفاهيم مرتبط و همسو با بحث، به توضيح آرا و ديدگاه فقهاي مذاهب اسلامي پرداخته است. ابتدا شرايط اتفاقي مطرح گرديده كه اين شرايط: مسلمان ‌بودن، قدرت و تدبير رهبري و شجاعت، مرد بودن، عقل و بلوغ، سلامت اعضاء و آزاد بودن حاكم است و در اين شرايط اختلاف چنداني نزد فقهاي مذاهب اسلامي وجود ندارد و در قسمت بعدي شرايط اختلافي بحث شده كه عبارت است از: عدالت، فقيه جامع الشرايط، علم و فقاهتِ حاكم. اين مقاله با روش توصيفي- تحليلي و با هدف بررسي شرايط و ويژگيهاي حاكم در فقه مذاهب اسلامي واكاوي مي ‌شود.