روش‌شناسي بنيادين انديشه اجتماعي شيخ مفيد

براساس طبقه‌بندي علوم ابونصر فارابي، علم مدني (اجتماعي) مسلمين شامل دو علم كلام و فقه است و مي‌توان مدعي شد كه انديشه مدني (اجتماعي)، عمدتاً توسط فقها ـ متكلمين رقم خورده است. در اين دوره تاريخي حداقل سه كلان‌مسئله غيبت كبراي امام دوازدهم شيعيان، ترجمه علوم يوناني و تأثيرات آن در محيط بغداد و حكومت سياسي آل‌بويه سهم مهمي در تحولات آن دارند. شيخ مفيد، به‌ عنوان فقيه ـ متكلم بزرگ شيعي و بنيانگذار مكتب كلامي ـ فقهي بغداد، نقش مهمي در تحولات مدني و اجتماعي شيعيان در اين دوره حساس تاريخ تشيع داشته است. در اين مقاله كوشيده‌ايم با اتكا بر اين مقدمه و با بهره‌گيري از روش‌شناسي بنيادين، مبادي معرفتي و غيرمعرفتي مؤثر بر شكل‌‌گيري انديشه اجتماعي (مدني) شيخ مفيد احصا و صورت‌بندي شود. در اين صورت‌بندي، به تأثيرات مكتب قم (شيخ صدوق و شيخ كليني) به‌ عنوان مبادي معرفتي شيخ مفيد و صورت‌بندي جديد شيخ مفيد از اين مبادي معرفتي با نظر به شرايط تاريخي ـ اجتماعي خاص خود اشاره شده است. در پايان به ضرورت تحقيق درباره انديشه اجتماعي ديگر فقها ـ متكلمان شيعي قبل و بعد از شيخ مفيد نيز اشاره كرده‌ايم.