بررسي ساخت روايي تاريخ جهانگشاي جويني با كاربست نظريۀ جهان متن

خوانش ميراث كهن فارسي و به ويژه روايت هاي تاريخي در پرتو نظريه هاي شناختي مانند نظريۀ جهان متن، امري بايسته است؛ زيرا رويكردهاي علمي جديد، فضايي براي شناخت دقيق و كشف زواياي پنهان متون فراهم مي كند. در اين جستار با روش تحليلي- توصيفي نظريۀ جهان متن را در بررسي ساخت روايي جلد نخست تاريخ جهانگشاي جويني به كار بستيم و به اين نتيجه رسيديم كه فراواني گزاره هاي توصيف شخصيت ها نسبت به گزاره هاي توصيف صحنه ها بيشتر است. همچنين به علت كم بودن جهان‌هاي زيرشمول اشاره اي، خواننده چندان در فضاهاي زماني و مكاني متفاوت در يك روايت سير نمي كند. جهان‌هاي متني را كه به لحاظ متغيرهاي زماني و مكاني از جهان متن اوليه متمايزند، تجربه و مفهوم سازي نمي كند و در نهايت اشاره گرهاي زماني نسبت به اشاره گرهاي مكاني در اين متن دقيق تر نيست. جهان‌هاي زيرشمول نگرشي و معرفت‌شناختي به دليل عدم‌تغيير زاويه ديد توسط راوي در تاريخ جهانگشاي كم است و بيشتر روايت ها از زبان جويني گزارش مي شود.