سفرنامه هاي حج مغرب (قرنهاي 9 ـ 6) (با تأكيد بر ويژگيهاي اخلاقي و رفتاري)

مقاله حاضر به بررسي توصيفات مطرح شده در پنج سفرنامه اندلس و مغرب اسلامي به حج درباره ويژگي‌هاي ديني، اخلاقي و رفتاري مردم شهرهاي طول مسير پرداخته است. سفرنامه‌هاي مورد بحث در اين مقاله عبارت اند از: رحلة ابن جبير، رحلة العبدري، مستفاد الرحلة و الإغتراب (تجيبي سبطي)، رحلة ابن بطوطه و أنساب الأخبار و تذكرة الأخيار (حاج عبدالله بن الصباح اندلسي). شهرهاي مورد بحث از غرناطه در اندلس شروع مي‌شود و با عبور از سبته، مَرّاكُش، فاس و... به قاهره و سپس مكه و مدينه مي‌رسد و در مسير بازگشت، شهرهاي بغداد، موصل و دمشق را در بر مي‌گيرد. به طور كلي، برخي از شهرها فقط در يكي از اين سفرنامه‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند كه عبارت‌اند از: غرناطه، سبته، مرّاكش، فاس، وهران، باجه و قابس. برخي ديگر از شهرها در دو يا چند سفرنامه توصيف شده‌اند و ديدگاه‌هاي مطرح شده در آنها يكسان است كه عبارت‌اند از: بجايه، تونس، طرابلس، جده، موصل و دمشق. دسته سوم، شهرهايي هستند كه سفرنامه‌ها ديدگاه‌هاي متفاوتي درباره آنها ابراز داشته‌اند. برخي با نگاه مثبت آنها را توصيف كرده‌اند و برخي نگاه منفي به آنها داشته‌اند. اين شهرها عبارت‌اند از: تِلِمسان، قيروان، اسكندريه، قاهره، مكه و بغداد.