نظام انديشگاني حاكم بر آثار صادق هدايت

هر اثر ادبي، حاصل انديشه و ايدئولوژي صاحب اثر است كه در طول زمان و بر اساس علم و تجربه به آن دست‌يافته است. در باب آثار صادق هدايت، نويسندۀ صاحب سبك معاصر هم اين نكته صدق مي‌‌‌‌كند كه پارادايم‌‌‌‌ها و ايدئولوژي حاكم بر آثارش، تنها به خود او تعلق دارد؛ هرچند بنا بر مطالعات و آموخته‌‌‌‌ها، در آثارش تأثيراتي از ديگران پديد آمده باشد. هدايت در پردازش داستان-هايش، مهارت داشته و گويي تنها براي مخاطب حرفه‌‌‌‌اي و نكته‌‌‌‌سنج نوشته است؛ بر همين اساس، در نقد و تحليل آثارش، آشنايي با فضاي ذهني او نيازمند دقت و تكاپوي بيشتر در علوم مختلف است. اين پژوهش نيز، با رويكرد و روش تحليل محتوايي و با مطالعۀ كتابخانه‌‌‌‌اي براي پاسخ به اين پرسش كه نظام انديشگاني حاكم بر انديشه صادق هدايت برگرفته از چه مؤلّفه‌‌‌‌هايي بوده و ديالكتيك من و خود و همچنين، تقابل خود با جامعه چگونه بر نظام انديشگاني او تأثير داشته؟ به تحليل آثار او پرداخته است. بنابراين، با اين فرضيه كه صاحب اثر و انديشمند، به هر موضوعي كه بپردازد، تعلق‌خاطر دارد؛ خلق آثار رئاليستي و سور رئاليستي هدايت را مي‌‌‌‌توان گاه برآمده از كنش حاصل از تقابل خود و اجتماع و گاه ديالكتيك خود با خود دانست. نتيجۀ حاصل از اين پژوهش با تحليل مؤلّفه‌‌‌‌هايي چون بي‌‌‌‌هدفي و بي‌‌‌‌آرماني و مرگ‌‌‌‌انديشي، گرايش به رئاليسم، سور رئاليسم و ملي‌‌‌‌گرايي، نشان مي-دهد كه انديشۀ هدايت ميان تقابل خود و جامعه و ديالكتيك خود با خود، در سيلان بوده و هرگز به نقطۀ مشتركي ميان اين دو نرسيده است