جستاري در نظريه فهم اجتماعي نصوص با نگرشي بر آراي مغنيه و شهيد صدر

نظريه فهم اجتماعي نصوص، نظريه‌اي است كه در ابتدا محمدجواد مغنيه آن را مطرح نمود وبعد شهيد صدر به تبيين و تشريح مباني آن پرداخت. اين نظريه كه در ارتباط با تنقيح مناط در فرايند اجتهاد مي‌باشد، برپايه مباني شريعت، عرف و ظهور سياقي بنا شده است. اين نظريه بر آن است كه توجه به مقاصد شريعت و به‌كارگيري دو عنصر مكان و زمان در فرايند استنباط برخي از احكام شرعي، نوعي تناسب و ارتباط قطعي ميان حكم وموضوع بوجود مي‌آورد و ظهوري را براي متن و كلام شارع ايجاد مي‌كند كه اين ظهور بر اساس اصل عقلائي معتبرخواهد بود. فهم عرفي جديد از موضوع ذكر شده در متن شارع، الغاي خصوصيت مي‌كند و اين مجال را براي مجتهد به وجود مي‌آورد كه به توسعه و تفسير موضوع بپردازد و به كشف احكام اوليه درباره آن نائل آيد. آنچه از اين نظريه حاصل مي‌شود اين است كه روايات و نصوص وارد شده در لسان دين، اين توانايي و قابليت را دارند كه پاسخگوي بسياري از موضوعات نوظهور وجديد باشند و براي موضوعات جديد حكم اولي صادر نمود، بدون اين‌كه قياسي رخ دهد.