بررسي ساختار دو حكايت از مرزبان‌نامه و هفت‌پيكر با استفاده از الگوي كنشي گرماس

يكي از شيوه­هاي تحليل متون ادبي بررسي ساختارگرايانه است. از شاخه­هاي مورد توجه ساختارگرايان روايت­شناسي است. گرماس، نشانه‌شناس ليتوانيايي، با توجه به تقابل­هاي دوگانه و الگوي كنشي، به تبيين ساختار روايت و شخصيت­هاي داستان پرداخته­ است. هدف پژوهش حاضر بررسي ساختار حكايتي از مرزبان‌نامه با عنوان «ايراجسته و خسرو» و حكايتي از هفت‌پيكر با عنوان «فتنه و بهرام» با رويكرد ساختارگرايانه است كه در ضمن پژوهش شخصيت­ها و كنشگران حكايت‌ها و نيز تفاوت­ها و شباهت­هاي دو حكايت و نوع كنش ارزيابي مي‌شود. نتيجه نشان مي­دهد دو حكايت از لحاظ روساخت همگون نيستند، ولي ژرف‌ساخت مشتركي دارند. كنشگر فاعل در حكايت «ايراجسته و خسرو» نقش مهمي در پيرنگ حكايت به‌عهده دارد، ولي در حكايت «فتنه و بهرام» مفعول (هدف) در جايگاه كنشگري فعال، فاعل يا قهرمان را به كنش ترغيب مي­كند.