رويكرد تحليلي محتوايي بر توصيفات تاريخي منظر ورودي ابنيه عبادي با تكيه بر مباني فرهنگ اسلامي

ابنيه عبادي در شهرهاي تاريخي ايران از عناصر بنيادين ساختار شهري و فرهنگ اسلامي به‌شمار مي‌آيند. ساختار كالبدي اين بناها و الگوهاي شكلي و كاركردي هر يك از اجزاي اين ساختار، نتيجه دخالت عوامل متعددي چون تفكرات و اعتقادات مذهبي، آموزه‌هاي ديني و مفاهيم عميق معنوي است. مقاله حاضر با هدف آشكارسازي وجوه ارتباط ميان «مباني فرهنگ اسلامي» و «ويژگي‌هاي كالبدي و كاركردي منظر ورودي ابنيه تاريخي عبادي»، در پي پاسخ‌گويي به يك پرسش اصلي است: مباني فرهنگ و تعاليم اسلامي چگونه بر نما و منظر و كاركردهاي ورودي ابنيه تاريخي عبادي تاثير گذاشته است؟ روش پژوهش، تحليل محتوا و روش گردآوري داده‌ها كتابخانه‌اي است؛ به‌طوري‌كه از طريق قياس معارف و مفاهيم اسلام مستخرج از متون ديني با متون تاريخيِ توصيف‌گر ابنيه عبادي، علل معنايي و محتوايي و شيوه‌هاي شكل‌دهي به ساختار ورودي كاربري‌هاي مذكور مورد تحليل قرار مي‌گيرد. جهت تعيين شاخص‌هاي پژوهش ضمن مطالعه متون تخصصي، نظريه شهر اسلامي مورد استفاده قرار گرفته است. شاخص‌هاي سيزده‌گانه پژوهش پيرامون سه مولفه كلي شامل حقايق الهي، آموزه‌هاي ديني و اصول شهرسازي و معماري اسلامي معين شده است. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه، منظر ورودي ابنيه تاريخي عبادي داراي ويژگي‌هاي كالبدي و كاركردي متعدد برگرفته از مباني فرهنگ اسلامي بوده است كه در سه زيربخش معنا (وحدانيت- قداست- تنزيه و خلوص- تكريم طبيعت)، كاركرد (هدايت‌گري- تامين امنيت و آرامش رواني- حفظ ارزش‌هاي اجتماعي- اهميت وقف- تكريم انسان) و كالبد (استحكام و پايداري- نقش و خط- زيبايي و فرح‌بخشي) قابلِ‌ تحليل است.