شناسايي كانون هاي گرد و غبار شهر بيرجند

پديده‌هاي اقليمي در مناطق مختلف جهان در ارتباط  با ويژگي جغرافيايي هر منطقه، متفاوت‌اند. يكي از پديده‌هاي غالب جوّي در مناطق بياباني و نيمه‌بياباني جهان، گردوغبار است. اين پديده در بخش عمده‌اي از ايران با اقليم خشك، ازجمله بيرجند در شرق ايران، با آلودگي هوا مرتبط است. كانون‌ها و مسيرهاي گرد و غبار اين منطقه در طي سال متنوع‌اند و شناخت آن‌ها به مديريت ريسك شهري، پيش‌بيني و بيابان‌زدايي كمك مي‌كند. در اين مطالعه براي تعيين منشأ گردوغبار از تصاوير ماهوارۀ لندست در دوره 1955-2017 استفاده شد. روز گرد و غبار، براساس تقسيم‌بندي شايو و دونگ با كد 06 و 07 با ديد افقي كمتر از 10 كيلومتر، تعريف و با شاخص BTD و TDI، آشكارسازي شد. براي تعيين الگوهاي جوّي گردوغبار، از داده‌هاي شبكه‌اي NOAA و مسيرهاي ورودي با مدل هاي-اسپليت به روش پسگرد، انجام شد. نتايج نشان داد، بيشترين روز گرد و غبار در سال‌هاي 1963 و 2008 (دورۀ بازگشت 45 ساله)، به‌ترتيب با تعداد 148 و 128 روز، عمدتاً در دورۀ گرم و ماه جولاي (تير ماه) حادث مي‌شوند. وزش باد 120 روزۀ سيستان در شرق ايران، در انتقال ذرات گرد وغبار وآلودگي هواي بيرجند از سمت شرق و شمال شرق از بيابان‌هاي آسياي ميانه، تركمنستان، افغانستان، دشت‌هاي خراسان رضوي و دشت‌هاي داخلي، نقش عمده را دارد؛ اما در دورۀ سرد سال، توده‌هاي سرد سيبري از شرق، جبهه‌هاي سرد (آنتي‌سيكلون مهاجر)، سيكلون‌هاي ميرا و كم‌فشارها از جهت شمال غرب، غرب و جنوب غرب با عبور از دشت‌هاي مركزي ايران و بعضاً بيابان‌هاي سوريه و عراق در سطوح بالاي جوّ، موجب گرد وغبار مي‌شوند. در همۀ اين كانون‌ها، وقوع ذرات معلق و آلودگي شهرها در دوره‌هاي خشك غالب است.