تحليل كاركردهاي گفتماني رمان «سال بلوا» با رويكرد نورمن فركلاف

زندگي ساختگي (تخيلي) در يك رمان از واقعيت‌هاي اجتماعي روزمره، روابط قدرت و ايدئولوژي‌هاي مختلف جدايي‌ناپذير است و نويسنده بر مبناي اعتقادات خود از زبان به شيوه‌هاي گوناگوني براي بازنمايي آن‌ها بهره مي‌گيرد. درك چگونگي و چرايي گرايش‌هاي فكري و باورهاي اين نويسندگان، به خلق جذابيت‌هاي بسياري در ميان پژوهشگران و منتقدان ادبي دامن زده‌است، تا ضرورت كاربست روش تحليل متن برجسته شود. در اين ميان، تحليل گفتمان انتقادي به عنوان روشي كارآمد چنين ضرورتي را پوشش داده‌است. پژوهش حاضر براي فهم كاركردهاي گفتماني رمان «سال بلوا» نوشتۀ عباس معروفي (Maroofi, 1990)،كه بخشي از واقعيت هاي تاريخ معاصر ايران را روايت مي‌كند، رويكرد فركلاف (Fairclough, 2000) را برگزيده‌است. يافته‌ها نشان مي‌دهد در سطح توصيف؛ كاربست واژه ها و عبارت‌ها، بازنمايي‌كنندۀ استبداد، خشونت عليه زنان، خفقان سياسي- اجتماعي با استفاده از هم معنايي، واژه‌هاي غير رسمي، باهم‌آيي، وجهيّت، دشواژه و تقابل‌هاي دوگانه از فراواني بالايي برخوردار بوده‌است؛ در سطح تفسير و از نظر بافت موقعيتي و بينامتنيت، اين رمان، تحت‌تأثير انديشه‌هاي ملي- مذهبي پيش و پس از اسلام، دفاع از حقوق زنان و انديشه‌هاي مبارزه با استثمار و استبداد است و در سطح تبيين نيز مي توان تقابل گفتمان هاي ايراني- غيرايراني، اقتدار مردانه- انقياد زنانه و تقابل مردم- حكومت را دريافت كرد.