بازشناسي الگوي طراحي معماري از منظر احكام و قواعد فقه اسلامي

No English title

الگوي طراحي معماري نقش مهمي در سبك زندگي انسانها داشته و مي‌تواند محل تحقق احكام اسلامي و قواعد فقه شيعه در معماري اسلامي باشد. قاعده فقهي حرمت الگوي بيگانه بر بستن راههاي تسلط بيگانگان بر مسلمانان تاكيد مي-نمايد. به عبارت ديگر، الگوگيري از بيگانگان در ابعاد مختلف زندگي مسلمانان ممنوع بوده و جايز نيست. الگوگيري و سلطه بيگانگان در معماري و شهرسازي مي‌تواند در ابعاد اجتماعي، فرهنگي، فضايي_كالبدي، منظر و عملكردي بررسي شود. بازارها كه از مهمترين مراكز اقتصادي و فرهنگي و اجتماعي شهرهاي مسلمانان محسوب مي‌شود در گذشته با الگويي درون‌گرا، برخوردار از مساجد، آيينها و سنتهاي برگرفته از فرهنگي اسلامي از جمله احكام كسب و كار بوده است. اما در دوره معاصر گسترش پاساژها و مراكز خريد به عنوان الگويي غيربومي و بدون بستر فرهنگي و اجتماعي و اقتصادي مهيا براي احكام و اخلاق اسلامي است. از اين رو هدف اين مقاله بازشناسي جايگاه قاعده حرمت الگوي بيگانه در معماري اسلامي و الگوي بازارهاست كه با روش تحقيق تحليل محتواي متن و استدلال منطقي با رويكردي مطالعه بين‌رشته‌اي و با استفاده از شيوه‌هاي كتابخانه‌اي و اسنادي انجام مي‌شود. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه قواعد فقهي و از جمله قاعده نفي سبيل بايد در معماري اسلامي بكار گرفته شود. چنانچه مطابق قاعده حرمت الگوي بيگانه، در معماري اسلامي بايد زمينه عمل به احكام الهي فراهم شود و برنامه‌ها و طرحها و اقدامات نبايد سلطه بيگانگان را فراهم نمايند. بنابراين معماري اسلامي حامل قاعده حرمت الگوي بيگانه بوده و الگوهاي معماري بايد برگرفته از شرايط بومي و با محوريت احكام و اخلاق اسلامي و نه با الگوگيري از طرحها و تجارب خارجي اجرا شوند. اين اصل مي‌تواند در طراحي بازارها استفاده شده و نيز در مقررات و طرحها و برنامه‌ها از گسترش مراكز خريد و پاساژها جلوگيري شود. قاعده نفي سبيل از قوانين اسلامي است و بدنبال سد راه نفوذ اجانب و بيگانگان در زنگي مسلمانان است. اين موضوع در آيات متعدد قرآن كريم در "ممنوعيت نفوذ و ورود بيگانگان به جامعه مسلمانان" تاكيد شده است. امري كه در ايات و روايات متعدد نيز بر آن تاكيد شده است. اين امر در معماري و شهرسازي اسلامي قابل ملاحظه است.

No English abstract