كارگاه ترجمه 11

■ نقش تمايزات ظريف معنايي در ترجمه كلمات معمولاً يك هستة معنايي دارند كه معاني مجازي و اصطلاحي و تخصصي از آن منشعب مي‌شوند و چون هاله‌اي دور آن مركز شكل مي‌يابند و يك ميدان معنايي را تشكيل مي‌دهند. مترجم تحليل‌گري است كه اين روابط را در متن مورد ترجمه درمي‌يابد و سپس مي‌كوشد تا معادل مناسب را برگزيند. در اين بخش اسم‌هايي را بررسي مي‌كنم كه ترجمه‌شان در ظاهر ساده است اما اگر در ساختار معنايي و دستوري آنها اندك دقتي بكنيم درمي‌يابيم كه معني بسيار نزديكي از آنها هم مشتق شده. معني دوم ارتباط نزديكي با هستة معنايي دارد، نتيجة آن فرايند است، باعث و مايه و اسباب آن عمل است، بر قوه و توانايي آن كار دلالت مي‌كند، زمان و مكان آن عمل را نشان مي‌دهد، و … همين كلمۀ سادۀ «ترجمه» و translation را درنظر بگيريد كه در هر دو زبان فارسي و انگليسي سه معنا دارد: 1. عمل و فرآيند، 2. محصول اين عمل و فرآيند، و 3. رشتة دانشگاهي و حرفه، مثلاً در جملة «رشته‌ام ترجمه است». بگذريم از معناي translation در علوم پايه در مفهوم انتقال و حركت انتقالي و بگذريم از معاني قديمي ترجمه در مفهوم زندگي‌نامه و شرح‌حال)