شناسايي و تحليل عوامل مؤثر بر افزايش سنوات تحصيلي دانشجويان تحصيلات تكميلي و پيامدهاي آن

پژوهش حاضر با هدف شناسايي عوامل موثر بر افزايش سنوات تحصيلي دانشجويان تحصيلات تكميلي و پيامدهاي اين پديده آموزشي انجام شده است. در اين پژوهش، از روش كيفي تحليل مضمون استفاده شده است. جامعه آماري پژوهش شامل دانشجويان تحصيلات تكميلي داراي اضافه سنوات تحصيلي، اساتيد راهنماي ايشان، مديران گروه‌ها و معاونين آموزشي دانشكده‌ها بود كه از ميان آن‌ها تعداد ۳۳ نفر با استفاده از روش نمونه‌گيري هدفمند انتخاب شدند. به‌منظور گردآوري داده هاي پژوهش از سه ابزار مصاحبه ، بررسي اسناد و بررسي متن درخواست هاي دانشجويان استفاده شده است. به‌منظور تحليل داده‌ها پس از آشنا شدن با داده ها، كدهاي اوليه ايجاد و با جست وجو و شناخت مضامين، شبكه مضامين ترسيم و تحليل و سپس گزارش آن تدوين شد و در قالب يك طبقه‌بندي فراگير ارائه شدند.  بررسي روايي و قابليت اعتماد داده‌ها از طريق روش كنترل توسط اعضا انجام شد. يافته‌هاي بخش مصاحبه‌ها بيانگر 2 دسته عوامل برون سيستمي و درون سيستمي بودند كه جمعاً 28 علت را در برگرفته است. عوامل برون سيستمي در سه دسته عوامل اقتصادي- اجتماعي ، فردي- خانوادگي و دغدغه‌هاي فرادانشگاهي و عوامل درون سيستمي در چهار دسته رفتار غيرحرفه‌اي استادان، مشكلات تحرير پايان‌نامه، مسأله مند نبودن دوره‌هاي آموزشي و ضعف علمي دانشجويان و ضعف فرايندها و سيستم آموزشي تقسيم شدند. همچنين در بررسي اسناد 18 علت به‌عنوان عامل تطويل سنوات مشخص شدند كه مهم‌ترين آن مشكلات اجرايي پايان‌نامه‌ها و رساله‌ها، بيماري خود و نزديكان و طولاني بودن فرايند تصويب و تأييد بوده است. 19 راهكار براي بهبود اين پديده شناسايي شد كه در سه دسته ارتقا كيفي واحدهاي درسي و همسويي با پايان‌نامه/ رساله، بهبود فرآيند آموزشي و علمي و تسهيل روند انجام رساله /پايان‌نامه نيز ارائه شده است. آنچه نتيجه مي‌شود اينكه افزايش سنوات دانشجويان معلول عوامل متعددي است كه برخي در اختيار دانشگاه است و برخي عوامل به خارج از سيستم دانشگاه و متأثر از مسائل اقتصادي و اجتماعي است. با نگاهي سيستمي مي‌توان با رفع اين چالش‌ها  نسبت به كاهش سنوات تحصيلي و بهبود كيفيت اقدام نمود.