بررسي واقعيت مجازي از منظر نگرش در دوره دوم ابتدايي: مرور نظام‌مند (سيستماتيك)

پيشينه و اهداف: نگرش‌ها در ابعاد مختلف زندگي انسان تأثير عميقي دارند و رفتار انسان را تشكيل مي‌دهند. يكي از اين ابعاد مهم زندگي، نگرش به يادگيري است و نگرش يادگيري، رفتار يادگيري را تحت تأثير قرار مي‌دهد. نگرش منفي يادگيرندگان از دغدغه‌هاي هر سيستم آموزشي است. اما امروزه با تغيير روش‌هاي آموزشي مي‌توان نگرش يادگيرندگان را نيز بهبود بخشيد. واقعيت مجازي يكي از فناوري‌هايي است كه به تغيير نگرش دانش‌آموزان كمك كرده و باعث غني‌تر و پويا‌تر شدن محيط‌هاي كلاسي شده است. واقعيت مجازي را مي‌توان شبيه‌سازي يك موقعيت تعريف كرد. با اين اوصاف چگونگي طراحي واقعيت مجازي به‌منظور بهبود نگرش، موضوع مهمي است كه بايد به آن توجه شود. نگرش را مي‌توان متشكل از باورها، احساسات و رفتار فرد دانست و در دوران ابتدايي است كه اولين نگرش‌ها در فرد حاصل‌شده و اين نگرش نقش مهمي در انگيزه و رفتار آدمي ايفا مي‌كند. از طرفي فنّاوري‌ها، امروزه نقش اساسي در زندگي انسان دارند و لازم است با برنامه‌ريزي‌هاي درست و هدفمند از‌ آن‌ها در حيطه‌هاي مختلف زندگي استفاده كرد. يكي از اين حيطه‌‌هاي مهم تعليم و تربيت است. در امر آموزش، انتخاب رسانه يك موضوع اساسي است. انتخاب رسانه بايد با توجه به عواملي ازجمله ويژگي‌هاي موضوع درسي و يادگيرنده انجام پذيرد تا منجربه اثرگذاري شود. اگر رسانه‌ها به‌درستي انتخاب و طراحي نشوند باعث ضررهاي مالي و اتلاف وقت خواهند شد. پس چگونگي طراحي رسانه كه در اين پژوهش  واقعيت مجازي است در جهت تأثير بر نگرش، حائز اهميت است. از طرفي با توجه به نظريه يادگيري پيام هاولند، 3 عامل منبع، پيام و ويژگي‌هاي مخاطب ازجمله عواملي است كه به‌منظور تغيير نگرش بايد به آن‌ها توجه شود به همين جهت هدف پژوهش حاضر مرور مطالعات انجام‌شده درزمينه‌ي استفاده از واقعيت مجازي در مقطع ابتدايي از لحاظ نگرش در راستاي پاسخ به اين سؤالات بود: الف) طي مطالعات انجام شده، در كدام عوامل كلاسي (موضوع درسي و پايه تحصيلي) استفاده از واقعيت مجازي به‌منظور بهبود نگرش مورد توجه است؟ ب) طي مطالعات انجام شده، طراحي محتواي واقعيت مجازي جهت بهبود نگرش دانش‌آموزان ابتدايي چگونه است؟ و ج) طي مطالعات انجام شده، فعاليت‌هاي آموزشي در كلاس‌هاي مبتني بر واقعيت مجازي جهت بهبود نگرش دانش‌آموزان ابتدايي چگونه است؟روش‌ها‌: اين پژوهش به شيوه مرور نظام‌مند، از مرداد تا آخر آبان ماه 1401 انجام‌ گرفت (آگوست تا نوامبر 2022). جست‌وجو در پايگاه‌هاي اطلاعاتيWiley, Scopus, Springer link, Web of Science  با واژگان كليدي Virtual reality, Attitude, Primary students به همراه گروه كلمات مربوطه انجام شد. معيار ورود و پذيرش پژوهش‌ها شامل اين موارد بود: مرتبط با واقعيت مجازي و استفاده از اين فناوري در آموزش و يادگيري، در ارتباط با دانش‌آموزان ابتدايي، در ارتباط با نگرش،  پژوهش‌هايي به زبان انگليسي يا فارسي و مقالات مجالات. درنهايت با توجه به معيار‌هاي ورود از 233 پژوهش داده‌هاي 12 مورد استخراج، توصيف، تحليل و استنتاج شد.يافته‌ها: با توجه به سؤالات پژوهش، داده‌هايي همچون موضوعات درسي، پايه تحصيلي، توضيحات محتواي واقعيت مجازي و فعاليت‌هاي انجام شده در كلاس‌هاي مبتني بر واقعيت مجازي در پژوهش‌ها استخراج شد. پس از تحليل و تركيب، يافته‌ها حاكي از آن است كه بيشتر موضوعات درسي كارشده در دروس علوم تجربي، مطالعات اجتماعي، زبان انگليسي و تربيت بدني بود. درواقع باتوجه به اين يافته‌ها استفاده از واقعيت مجازي در پايه پنجم و ششم ابتدايي و در دروسي مانند علوم مورد توجه بوده و مي‌توان گفت بيشترين تأثير را بر نگرش يا بهبود آن داشته‌اند. همچنين پس از تركيب و قرار دادن داده‌هاي مربوط به محتواهاي واقعيت مجازي در كنار هم، ويژگي‌هايي مانند حس حضور، تعامل، تكرار محتوا، تمرين و حل مسأله، حالت پويانمايي، استفاده از تصاوير واقعي و عامل آموزشي استخراج شد. اين يافته‌ها نشان دادند كه وجود اين عناصر در محتواي واقعيت مجازي ممكن است بر بهبود نگرش دانش‌آموزان نقش داشته باشند. فعاليت‌هاي انجام شده در كلاس‌ها شامل مشاهده محتوا، بررسي و كاوش محتوا، انجام تكاليف، كارگروهي، گوش دادن به آموزش‌هاي معلم و پرسش و پاسخ بود. اين ويژگي‌ها و عناصر از كنارهم قراردادن اطلاعات پژوهش‌هاي انجام شده است نه به معناي وجود همه اين عوامل در همه مطالعات.نتيجه‌گيري: از تبيين و استنتاج يافته‌ها مي‌توان اين‌گونه استدلال كرد كه استفاده از واقعيت مجازي جهت تغيير و بهبود نگرش در پايه پنجم و در درس علوم بيش‌تر مورد توجه بوده است.