بازنمايي فرآيند روانشناختي حُسن خُلق بر اساس متون اسلامي: مطالعه اي كيفي

Representation of the psychological of process good-temperness according to Islamic texts: A qualitative study

«حُسن خُلق» يكي از مفاهيم مهم در متون اسلامي است. اين پژوهش با هدف ترسيم الگوي روانشناختي فرآيند حسن خلق بر اساس متون اسلامي انجام شد. روش پژوهش تحليل محتواي كيفي بود. ابتدا داده ها گردآوري و سپس كدگذاري شد. در فرايند كدگذاري، شرايط زمينه اي، شرايط مداخله گر، شرايط علّي، كنشها و پيامدهاي حسن خلق، از متون ديني استخراج شد. يافته ها نشان داد شرايط زمينه اي اموري همچون وجود «نفس» به عنوان بستر شكل گيري حسن خلق و وجود «عقل» به عنوان زمينه شناختي حسن خلق است. همچنين شرايط مداخله گر مفاهيمي مانند «ايمان به خدا»، «سبك اسناد الاهي»، «دعا و نيايش»، تسهيل كننده تحقق حسن خلق اند. «معنايابي»، «توجه به پيامدهاي حسن خلق» و «الگوگيري» نيز شرايط علّي حسن خلق را فراهم مي كنند. كنشهاي حسن خلق، شامل «مؤلفه هاي رفتاري» مانند خوشخويي، خوشگويي، و خوشرويي، «مؤلفه شناختي» رضايت و «مؤلفه هيجاني» مهار خشم است. پيامدهاي حسن خلق نيز شامل «پيامدهاي اخروي» مانند دستيابي به بهشت و «پيامدهاي دنيوي» مانند آرامش، ايجاد محبت، تسهيل ارتباطات اجتماعي، عزت اجتماعي و محتاط شدن است.

“Good-temperness” is an important concept in Islamic texts. This study aimed to illustrate a psychological model for the process of good-temperness according to Islamic texts. The research method was qualitative content analysis. First, data were gathered and then they were coded. In coding process these were extracted: contextual conditions; intervening conditions; casual conditions; and functions and consequences of good-temperness. Results showed that contextual conditions are those factors like the existence of “Nafs” as the context for forming good-temperness and the existence of “wisdom” as a cognitive context for good-temperness. The intervening conditions such as “believing in God”, “divine attribution style”, and “prayer” facilitate good-temperness. “seeking meaning”, “paying attention to consequences of good-temperness”, and “modeling” provide the casual conditions for good-temperness. Functions of good-temperness include “behavioral components” (such as being good-humoured, affable, and smooth-talking), “cognitive component” (contentment), and “emotional component” (anger management). Consequences of good-temperness include “otherworldly consequences” such as entering heaven and “this-worldly consequences” such as comfort, kindness, facilitating social relationships, social esteem, and becoming cautious.