بررسي تطبيقي مباني معرفت‌شناسي نفس ازديدگاه علامه طباطبايي و برگسون، و دلالت آن در تربيت اخلاقي

پژوهش حاضر به‌منظور تحليل مباني معرفت‌‌شناسي نفس ازديدگاه علامه طباطبايي و هانري برگسون، و استخراج دلالت تربيت اخلاقي‌ آن صورت گرفته است. براي انجام‌دادن تحقيق از روش توصيفي- تحليلي، تطبيقي و استنتاجي استفاده كرده و نتيجه گرفته‌ايم معرفت‌شناسي شهودي و عقلاني نفس براي فيلسوفان اخلاقي‌اي همچون علامه طباطبايي و برگسون، اين امكان را فراهم مي‌آورد كه با كشف بن‌بست‌هاي فكري مؤثر بر بحران‌هاي معرفتي دنياي امروز، راهكاري براي فائق‌آمدن بر معضل ازخودبيگانگي به‌عنوان يكي از مهم‌ترين چالش‌هاي انسان معاصر به‌دست دهند. علامه طباطبايي ازميان دو نوع سِير آفاقي و انفسي براي كسب معرفت، نظر و سِير در آيات نفس را سودمند‌تر دانسته و معرفت نفس را تنها راه رسيدن انسان به غايت نهايي قلمداد كرده است. برگسون نيز نگريستن به انسان از زاويه‌اي ديگر را پيشنهاد كرده و معتقد است اين نگرشِ نوين در فضاي غفلت‌زاي برخاسته از تمدن مادّي‌گرا بار ديگر، ما را به ساحتي معنوي و عارفانه مي‌برد. وي با استفاده از روشي شهودي و بي‌واسطه، البته با توافق عقل، رهايي از بيگانگي با خويشتن را براي اتصال به سرچشمه هستي به‌تصوير كشيده است. در اين پژوهش، پس‌از تبيين هدف اصلي تربيت اخلاقي ازنگاه اين دو فيلسوف، به اصول كلي و روش‌هاي تربيت اخلاقي پرداخته‌ايم. اصول مبتني‌بر مباني معرفت‌شناسي در ديدگاه آگاهي‌مدار علامه طباطبايي و برگسون، مشتمل بر تعقل، شهود و بصيرت مداوم، البته با ميزان اهميت‌ متفاوت هستند كه درنتيجۀ آن‌ها هركدام از اين دو فيلسوف، روشي متناسب با هدف اصلي و اصول را براي تحصيل معرفت نفس به‌دست داده‌اند. روش پيشنهادي علامه طباطبايي در تربيت اخلاقي واقع‌گرايانه‌اش مراقبه و محاسبۀ نفس است و روش برگسون در تربيت اخلاقي شهودگرايانه‌اش درك شهودي نفس ازطريق قواعد سه‌گانه.