بازخواني مطالعات تفضيلي-اجرايي حوزه آبخيز فخران خراسان جنوبي مبتني بر مديريت جامع حوزه‌هاي آبخيز

مديريت جامع حوزه‌هاي آبخيز يكي از رهيافت‌هاي بشر در راستاي شناخت، مطالعه و مديريت اصولي حوزه‌هاي آبخيز به لحاظ مسائل مختلف تأثيرگذار بر عملكرد حوزه‌هاي آبخيز است. حال‌آنكه اين الگوي مديريتي كم‌تر موردتوجه متخصصين مرتبط قرارگرفته است. لذا در اين پژوهش سعي شده است مطالعات تفضيلي-اجرايي حوزه آبخيز فخران خراسان جنوبي به‌عنوان نمونه اي از مطالعات تفضيلي-اجرايي كشور بر اساس مديريت جامع حوزه‌هاي آبخيز مورد بازخواني قرار گيرد. بر اين اساس مطالعات مذكور از اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري استان خراسان جنوبي اخذ و مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج پژوهش نشان داد مسائل فرهنگي، قوانين مرتبط با مديريت آبخيزها، سياست‌هاي بالادستي تأثيرگذار بر جوامع محلي و دانش‌هاي نوين آبخيزداري به‌كلي در اين مطالعات ديده نشده است. در بُعد اقتصادي نيز به راه‌كارهاي بسيار كلي‌ اشاره‌شده و از توانمندي‌هاي بالقوه اقتصادي حوزه آبخيز فخران ازجمله فرآورده‌هاي محصولات كشاورزي زرشك، زعفران و عناب چشم‌پوشي شده است. ارزيابي مسائل اجتماعي نيز نشان‌دهنده آن است كه نيازهاي اجتماعي رده‌هاي مختلف سني گروداران، مسائل مرتبط با بانوان، آداب‌ورسوم و فرهنگ‌ غني منطقه و موارد مشابه جايگاهي در مطالعات تفضيلي-اجرايي نداشته است. به‌طوركلي هيچ‌كدام از اصول شش‎گانه مديريت جامع شامل سياست، اقتصاد، اجتماع، فرهنگ، قانون و دانش در مطالعات به‌درستي لحاظ نشده است. بر همين اساس اجراي اصولي عمليات مهندسي، زيستي و زيست‌مهندسي بدون در نظر گرفتن اصول شش‎گانه مديريت جامع حوزه آبخيز نمي‌تواند چراغ راه آينده و رهيافت مناسبي در راستاي حل مشكلات آبخيزنشينان باشد. لذا پيشنهاد مي‌‎شود در نحوه مطالعات حوزه‌هاي آبخيز و مسائل مرتبط با آبخيزها بازنگري كلي صورت گرفته و از رويكرد مديريت جامع حوزه‌هاي آبخيز در جهت پيشبرد اهداف استفاده ‎شود.