بررسي نگاره انسان لميده بر تخت و متكي به بالِش در هنر دوران تاريخي ايران

هنر ايران در دوره ‌هاي هخامنشي، اشكاني و ساساني نمودگاه بارز رويكردهاي بازتاب و شكل ‌دهي به شمار مي ‌رود كه از جمله مصاديق آن تجسم لميدگي و تكيه بر بالش/ بالش‌ ها است. لميدگي/تكيه بر بالش يك صاحب منصب، در نقوش‌ برجسته، ظروف فلزي و مهرها حاكي از تاثير و تاثر طبقه حاكم سلسله هاي ايراني در برخورد با فرهنگ هلني و بعدها رومي است. هدف از انجام پژوهش پيش رو، بررسي وضعيت مناسبات اجتماعي (اغلب طبقه حاكم) اعم از مولفه ‌هاي مذهبي و سياسي در زمينه به تصوير كشيدن نقش يك فرد از طبقه ممتاز به حالت لميده است. آن‌چه انجام پژوهش حاضر را ضرورت بخشيده است، سير تحول تاريخي چنين نقشي در بسترهاي متفاوت فرهنگي جهان باستان در دو قطب شرق و غرب و شناسايي اين بسترهاي متفاوت فرهنگي، كه ريشه در فلسفه حيات فكري آن‌ها داشته است، كه بسياري از جريان ‌هاي سياسي-مذهبي بعدي مستتر در تاريخ را آشكار مي‌ كند. نگارندگان در اين مقاله كوشش نموده ‌اند تا به اين پرسش پاسخ دهند كه، حالت لميدگي و تكيه بر بالِش در هنر ايران باستان (هخامنشي، اشكاني و ساساني) چه ارتباطي با بسترهاي جامعه فعال آن بازه زماني داشته است؟ و چگونه اين بسترهاي هنري باعث شكل ‌دهي جمعي در جامعه و يا بازتاب در كنش‌ هاي هنري گرديده است؟ نتيجه آن‌كه، بسترهاي فرهنگي جامعه موجب تداوم بهره گيري عناصر هلني در طبقه حاكم هخامنشي بر جامعه هلني آسياي صغير شد و هم‌چنين، تداوم آن در دوره بلافصل آنان يعني، دوره سلوكي كه خود زاييده فرهنگ هلني بود و دوره‌ هاي بعدي فرهنگ حاكميت هاي ايراني اشكاني و ساساني در نقوش برجسته، ظروف و مهرها حاكي از دقت طبقه حاكم بر نحوه بازنمايي مولفه‌ هاي مشروعيت سياسي و احترام به فرهنگ غالب توده مردم تحت حاكميت آن‌ها است. مطالعات استنادي و تجربه‌ هاي موزه اي در كنار بررسي‌ هاي پيمايشي شيوه ‌هايي است كه داده‌ هاي پژوهش حاضر را تامين نمود. توصيف تحليل تاريخي به كمك رويكردهاي بازتاب و شكل ‌دهي در ارايه تحليل نهايي مورد استفاده واقع شد.