آموزه‌هايي منفي در ضرب‌المثل‌هاي فارسي

مَثَل‌هاي فارسي از كهن‌ترين نمونه‌هاي ادبي ايران هستند كه از روزگار باستان تا به امروز الهام‌بخش گفتار و رفتار مردم اين سرزمين بوده‌اند و با توجه به اينكه در پيدايش آن‌ها، ذوق، قريحه، دانش و تجربۀ لايه‌هاي گوناگون اجتماع نقش داشته، پذيرش و رواج عمومي آن‌ها نيز زياد بوده است. پژوهش در مَثَل‌هاي هر جامعه، به شناختي بهتر دربارۀ جنبه‌هاي مختلف زندگي و فرهنگ آن جامعه كمك مي‌كند و از اين طريق لايه‌هاي مغفول‌ماندۀ فرهنگ عمومي، به‌صورت دقيق‌تر بررسي خواهد شد. برخي از عادت‌هاي ناپسند يا آموزه‌هاي ناصواب فرهنگي از طريق مثل‌ها، در زبان، ساري و جاري مي‌شوند. اين كاركرد ضرب‌المثل‌ها را مي‌توان آموزه‌هاي منفي آن‌ها دانست. اين مقاله، چنين جنبه‌اي را در مثل‌هاي فارسي بررسي كرده و ضمن تأكيد بر آموزه‌هاي نيك موجود در بيشتر ضرب‌المثل‌هاي فارسي به نمودهاي بدآموزي يا آموزه‌هاي منفي برخي ديگر از آن‌ها پرداخته است. شوخي ريشخندگونه با سرزمين‌ها و اهالي هر سرزمين يا اقوام و قبايل، برخورد با ديگريِ ديني و اعتقادي، تحقير برخي از وضعيت‌هاي جسماني، ريشخند برخي از نقش‌هاي خانوادگي و به‌ويژه نقش‌هاي زنانه، تقديرگرايي‌هاي كاملاً منفعلانه، توجيه خوي‌هاي ناپسندي چون خودرأيي و شوخي تمسخرگونه با برخي از نام‌هاي خاص و نظاير اين آموزه‌هاي منفي را در مثل‌ها فارسي مي‌توان ديد.