اثر مقادير كود نيتروژن و محلول‌پاشي مپيكوات كلرايد بر شاخص‌هاي مقاومت به خوابيدگي بوته، عملكرد و اجزاي عملكرد برنج رقم هاشمي

مقدمه: برنج از غلات با ارزش و راهبردي است كه نقش مهمي در تأمين امنيت غذايي بيش از 50 درصد از مردم دنيا دارد. روش‌هاي جديد توليد برنج نيازمند عمليات مديريتي پايدار هستند. نقش نيتروژن به عنوان يك عنصر كليدي تعيين كننده براي رسيدن به عملكرد مطلوب، ضروري است و مپيكوات كلرايد نيز به عنوان يك تنظيم كننده مصنوعي رشد، يكي از ابزارهاي مديريتي مهم در كاهش خسارت تنش ها و براي غلبه بسياري از مشكلات زراعي از جمله خوابيدگي بوته است كه باعث كاهش فاصله ميانگره ها در ساقه اصلي و پنجه‌ها مي شود. هدف از اجراي اين آزمايش، بررسي اثر كود نيتروژن و مپيكوات كلرايد بر عملكرد، اجزاي عملكرد و شاخص‌هاي مقاومت به خوابيدگي بوته در برنج بود.مواد و روش ها: به‌منظور بررسي اثر مقادير كود نيتروژن و محلول‌پاشي ماده كندكننده رشد مپيكوات كلرايد بر شاخص‌هاي مقاومت به خوابيدگي بوته، عملكرد و اجزاي عملكرد دانه برنج رقم هاشمي، آزمايشي به صورت فاكتوريل برپايه طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در بهار سال 1399 در مزرعه آزمايشي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان گيلان در روستاي كشل‌ورزل شهرستان رشت، استان گيلان اجرا شد. تيمارهاي آزمايشي شامل مپيكوات كلرايد در چهار سطح (بدون محلول‌پاشي، محلول‌پاشي در مرحله حداكثر پنجه‌زني، محلول‌پاشي در مرحله آغاز طويل شدن ساقه، محلول‌پاشي در مراحل حداكثر پنجه‌زني+ آغاز طويل شدن ساقه) و نيتروژن (از منبع كود اوره) در سه سطح (13 كيلوگرم در هكتار، 32.5 كيلوگرم در هكتار، 52 كيلوگرم در هكتار) بود. صفات مورد مطالعه نيز شامل ويژگي هاي مورفولوژيك (گشتاور خمشي ميانگره ها) مرتبط با خوابيدگي ميانگره هاي سوم و چهارم، مقاومت به شكستگي در نقطه مياني ميانگره هاي سوم و چهارم، شاخص خوابيدگي بوته، عملكرد دانه، تعداد خوشه در بوته، تعداد كل دانه در خوشه، تعداد دانه پر و پوك در خوشه و وزن هزار دانه بود.يافته هاي تحقيق: نتايج نشان داد كه بيشترين عملكرد دانه (3999 كيلوگرم در هكتار) در تيمار محلول‌پاشي مپيكوات كلرايد در مرحله حداكثر پنجه‌زني و مصرف 52 كيلوگرم نيتروژن در هكتار و كم ترين عملكرد دانه (2169 كيلوگرم در هكتار) در تيمار بدون محلول‌پاشي و مصرف 13 كيلوگرم نيتروژن در هكتار به دست آمد. بيش ترين تعداد خوشه در بوته، تعداد دانه و دانه پر در خوشه در تيمار محلول پاشي مپيكوات كلرايد در مرحله حداكثر پنجه زني و مصرف 52 كيلوگرم نيتروژن در هكتار ثبت شد. كم ترين تعداد خوشه در بوته و تعداد دانه پر در خوشه در تيمار محلول پاشي مپيكوات كلرايد در تيمار طويل شدن ساقه و مصرف 13 كيلوگرم نيتروژن در هكتار به دست آمد. بيش‌ترين گشتاور خمشي ميانگره سوم و چهارم (به‌ترتيب 1563 و 1663.9 گرم در سانتي‌متر) مربوط به تيمار محلول‌پاشي مپيكوات كلرايد در مرحله حداكثر پنجه‌زني و در تيمارهاي كودي نيز بيش‌ترين گشتاور خمشي ميانگره سوم و چهارم (به‌ترتيب1521 و 1581.6 گرم در سانتي‌متر) در تيمار 32.5 كيلوگرم نيتروژن در هكتار حاصل شد. بيش‌ترين ضخامت ميانگره سوم (2.13 ميلي متر)، در تيمار محلو ل پاشي در مرحله حداكثر پنجه زني و مصرف 52 كيلوگرم نيتروژن در هكتار ثبت شد.نتيجه گيري: محلول پاشي تنظيم كننده هاي رشد گياهي و مصرف بهينه كود شيميايي نيتروژن در برنج، ضمن جلوگيري از كاهش عملكرد، مي تواند به بهبود مقاومت به خوابيدگي بوته كمك كند. با توجه به نتايج اين پژوهش و مقايسه تيمارهاي آزمايشي، به نظر مي‌رسد كه مصرف 52 كيلوگرم در هكتار نيتروژن همراه با محلول‌پاشي مپيكوات كلرايد در مرحله حداكثر پنجه‌زني، مناسب‌ترين تيمار براي برنج رقم هاشمي به منظور توليد حداكثر عملكرد دانه و بهبود مقاومت به خوابيدگي بوته در شرايط آب و هوايي رشت باشد.