تحليل سطح برخورداري و دسترسي بهره‌برداران محصول زيتون به خدمات كشاورزي در ناحيه روستايي طارم (استان زنجان)

دستيابي به نظام خدمات‌رساني مؤثر بر توسعۀ فعاليت‌هاي كشاورزي يكي از مؤلفه‌هاي تضمين‌كنندۀ پايداري اقتصاد نواحي روستايي (به‌ويژه در زمينۀ  ارائۀ خدمات پشتيبان توليد و ايجادكنندۀ فرصت اشتغال  در بخش خدمات) است. پژوهش در اين راستا با هدف تحليل سطح برخورداري و دسترسي بهره‌برداران محصول زيتون از خدمات كشاورزي در ناحيۀ روستايي طارم انجام شد. روش پژوهش، كمي و مبتني بر منطق قياس است. جامعۀ آماري شامل تمام نقاط روستايي توليدكنندۀ زيتون (79 نقطۀ روستايي) و همچنين تمام بهره‌برداران محصول زيتون (5762) در ناحيۀ روستايي طارم بودند. با توجه به مفهوم كليدي خدمات كشارزي در پژوهش، اين مفهوم در سه گروه پشتيباني، فرآوري، بازاريابي و فروش، در قالب 23 شاخص تعريف عملياتي شد. براي جمع‌آوري داده‌هاي مرتبط با شاخص‌هاي منتخب، از روش كتابخانه‌اي و مراجعه به اسناد و گزارش‌هاي آماري و  فن فيش‌برداري استفاده شد. براي تلخيص شاخص‌ها در قالب عامل‌ها، از روش تحليل عاملي در اس.پي.اس.اس.، براي تعيين وزن از مدل تحليل شبكۀ ANP در Super Decision و براي تعيين سطح برخورداري از خدمات كشاورزي، از مدل ويكور، شاخص موران، لكه‌هاي داغ و توزيع جهت‌دار جغرافيايي در ArcGis استفاده شد. براساس نتايج تحقيق از ميان 79 نقطۀ روستايي توليدكنندۀ زيتون، 28 نقطۀ روستايي به‌لحاظ برخورداري از خدمات كشاورزي در سطح كاملاً برخوردار قرار دارند و ساير نقاط به لحاظ دسترسي، نيمه‌برخوردار و محروم هستند. اين وضعيت در ناحيۀ روستايي مورد مطالعه، تحت تأثير عامل دسترسي نقاط (روستايي) به مراكز شهري و نقاط روستايي بزرگ قرار دارد. به عبارتي نزديكي به نواحي شهري و مراكزي كه جمعيت بيشتري دارند، يك مزيت براي روستاهاي كاملاً برخوردار از خدمات كشاورزي بوده است. اين الگو پيامد سياست‌ توزيع و استقرار  خدمات مبتني بر رويكرد جمعيتي به‌جاي رويكرد فضايي (آمايشي) و از سوي ديگر نتيجۀ برنامه‌ريزي براي كاهش نقش تصدي‌گري دولت و تمركزگرايي برخي از خدمات در مراكز دهستان‌ها و مراكز پرجمعيت است. البته نتايج پژوهش نشان داد كه ميان برخورداري نقاط روستايي از خدمات كشاورزي در ناحيه و متغيرهاي اقتصادي توليد و كشت زيتون رابطۀ مثبت و معناداري وجود دارد. بدين معنا كه توزيع مناسب سطح خدمات كشاورزي براساس توانمندي‌ها، موجب استفاده از ظرفيت‌هاي توسعۀ كشاورزي در ناحيۀ روستايي خواهد شد. لذا براي دستيابي به ظرفيت‌هاي توسعه‌اي در نواحي روستايي، شناسايي شرايط موجود و تدوين برنامه‌هايي براي بهبود و دسترسي مناسب به خدمات كشاورزي مهم‌ترين اقدام است.