طراحي سناريوي تغيير الگوي كشت جهت پايداري منابع آب در استان آذربايجان‏غربي با استفاده از سيستم‏هاي پويا

مقدمه: سوء مديريت و برداشت بي رويه از منابع آب بويژه در بخش كشاورزي و اختصاص بيش از 90٪ آب مصرفي در اين بخش، بحران آب را تشديد كرده و ادامه اين روند، در آينده فاجعه آور خواهد بود. تحقيق حاضر به بررسي تأثير تغيير الگوهاي كشت بر پايداري منابع آب و توليدكشاورزي در استان آذربايجان غربي پرداخته است.روش : اين تحقيق با استفاده از رويكرد سيستم هاي پويا دو زيرسيستم تأثيرگذار هيدرولوژي و اقتصادي رامدل سازي كرده است و با استفاده از داده هاي آماري سالهاي1370 تا 1398 متغيرهاي اصلي تحقيق تا افق 1430 شبيه سازي شدند. پس از كاليبراسيون مدل بوسيله الگوريتم ژنتيك ساده و آزمون مدل در شرايط حدي، سناريوهاي الگوي كشت كنوني، الگوي كشت كم مصرف و الگوي كشت اقتصادي به مدل وارد شد و تأثير سناريوها با استفاده از دو شاخص ارزشيابي، پايداري منابع آب زيرزميني (SUI) و بهره برداري آب (WEI+)، ارزيابي گرديد.يافته ها: نتايج نشان داد ادامه الگوي كشت كنوني سبب كاهش 93.34 درصدي حجم آب‌هاي زيرزميني و 20 درصدي موجودي آب‌هاي سطحي تا افق 1430 خواهد شد. درحاليكه الگوي كشت كم مصرف  با كاهش 52.88 درصدي تقاضاي آب كشاورزي با حذف محصولاتي با نياز آبي بالا مثل (چغندر) و اختصاص سطح كشت به محصولاتي با نياز آبي كمتر (جو و كلزا) و افزايش 10٪ آيش اراضي، علاوه بر بهبود 53.72 درصدي بهره وري آب، پتانسيل آب‌هاي زيرزميني را تا 13.69 برابر و آب‌هاي سطحي موجود را تا 2.45 برابر افزايش خواهد داد. كه در نهايت با تأثير مثبت بر شاخص پايداري (SUI) و شاخص بهره برداري آب (WEI+) سبب پايداري آب‌هاي زيرزميني شده و كمترين استرس آبي را در افق 1430 ايجاد مي كند.نتيجه گيري: لازم است سياست هاي تغيير الگوي كشت، ضمن تداوم كشت محصولات استراتژيك در جهت كاهش بهره برداري و پايداري منابع آب بر الگوي كشت محصولات كم مصرف آب تمركز داشته باشد.