بررسي رمزگان ارجاعي و فرهنگي در آموزه‌هاي اخلاقي منظومۀ ليلي و مجنون نظامي بر اساس مباني نظريۀ رمزگان‌ها از رولان بارت

زمينه: ليلي و مجنون نظامي يكي از متون برجسته در گسترۀ ادب فارسي است كه به علاوه بر موضوعات عاشقانه و شخصي به مفاهيم اخلاقي و تعليمي هم مي پردازد. شاعر گاهي با سنت شكني هاي آگاهانه، كلام خود را پيچيده و ديرياب كرده و رمزهايي را در لايه هاي زيرين شعر گنجانيده است كه مخاطب جزئي نگر را به سوي معنا راهنمايي مي كند. در دوران معاصر، علم نشانه شناسي به عنوان روشي براي تحليل ابعاد جديدي از يك اثر به كار مي رود و يكي از متغيرهاي مهم آن، رمزگان نام دارد. رولان بارت، پژوهش هايي را در اين باره انجام داده و رمزگان را به پنج نوع كنشي، هرمنوتيكي، نمادين، معنابُني و فرهنگي تقسيم كرده و براي هركدام كاركردي را شرح داده است. در مقالۀ حاضر، با استناد به منابع كتابخانه اي و روش تفسيري از نوع كيفي، موضوعات اخلاقي در ليلي و مجنون بر اساس رمزگان ارجاعي و فرهنگي كاويده شده است تا اهداف انسان ساز نظامي از بازگويي اين اندرزها كاويده شود. نتيجه گيري: نتايج كلي تحقيق نشان مي دهد كه در سطح رمزگان فرهنگي، ايدئولوژي و بينامتنيت ديني و عرفاني براي تبيين آموزه ها نمودي فراگير و ملموس دارد. نويسنده با استناد به دو منبع اصلي و مهم اسلامي و صوفيانه، موضوعات مورد نظر خود را در اختيار مخاطبان قرار داده است. مهم ترين آموزه هاي اخلاقي اين اثر عبارتند از: سفارش به عشق ورزي و بازگفت شاخصه هاي عشق حقيقي؛ ستايش حق تعالي و توسل به او؛ توصيه به شادباشي و غنيمت شماري لحظه ها؛ هدفمند بودن آفرينش؛ اهميت وفاداري و لزوم حفظ پيمان؛ صبر و بردباري.