نوسان تاثير اسلام بر علم در تمدن اسلامي

در موضوع تاثير اسلام بر علم در تمدن اسلامي ديدگاه‌هايي وجود دارد. در ميان ديدگاهي كه قائل به تاثير است نيز مساله‌هايي مطرح مي‌شود كه يكي گستره تاثير و ديگري جنس و سنخ اين تاثير به‌لحاظ يكنواختي و نوسان است؛ در مساله گستره تاثير، دو ديدگاه با حداكثر اختلاف داريم كه يكي تقليل‌گرا و ديگري توسعه‌گرا است، با اين حال اين دو ديدگاه با وجود اختلاف جدي در مساله گستره، در مساله سنخ و جنس تاثير، توافق دارند يعني هر دو ديدگاه، سنخ تاثير را يكنواخت ديده اند كه مي توان آن را «ديدگاه يكنواختي» ناميد. تقليل‌گرايان با ديدي يكنواخت، همواره نقش اسلام بر علوم تمدن اسلامي را صرفاً انگيزشي و تشويقي تلقي نموده و توسعه‌گرايان نيز با يك نگاه كُل‌نگر، همواره علوم تحقق يافته در تمدن اسلامي را جزء ذاتي برنامه اسلام مي‌دانند. براساس يافته‌هاي اين پژوهش، تاثير اسلام به‌عنوان يك مكتب نظري جامع در علوم تمدن اسلامي نايكنواخت بوده، و مي‌توان آن را به‌عنوان يك متغيّر مستقل پذيرفت.