آثار اجتماعي- اقتصادي طرح‌هاي آبخيزداري اجراشده از ديدگاه كارشناسان در آبخيز ريمله، استان لرستان

ارزيابي اثربخشي اجتماعي – اقتصادي طرح‌هاي منابع طبيعي و آبخيزداري بر حفاظت و بهره‌برداري اصولي از جنگل‌ها و مرتع‌ها ابزار اجرايي مهمي براي مديران و مجريان اين‌گونه طرح‌ها محسوب مي‌شود. ازاين‌رو با ارزيابي عمل‌كرد طرح‌هاي آبخيزداري از ديدگاه كارشناسان مي‌توان ضمن تعيين ميزان آثار طرح و عامل‌هاي مؤثر بر آن، رهنمودهاي لازم براي اجراي بهينه‌ي اين طرح‌ها در آينده به مسئولان و برنامه‌ريزان ارائه نمود. از اين‌رو هدف پژوهش حاضر ارزيابي آثار اجتماعي-اقتصادي طرح‌هاي آبخيزداري اجراشده در سطح آبخيز ريمله استان لرستان براساس ديدگاه كارشناسان است.مواد و روش‌هاپژوهش حاضر در دو مرحله تعريف شد. در مرحله‌ي اول پژوهش‌گر، براي شناسايي معيارها و شاخص هاي ارزيابي آثار اجتماعي- اقتصادي اجراي طرح هاي آبخيزداري، با متخصصان، كارشناسان و خبرگان مصاحبه كرد. در مرحله‌ي دوم به‌منظور اولويت‌بندي و رتبه بندي شاخص هاي ارزيابي آثار اجتماعي- اقتصادي طرح‌هاي آبخيزداري، داده هاي كمي را از طريق طراحي و توزيع پرسش‌نامه‌ي مقايسه‌هاي زوجي گردآوري كرد. براي اين منظور، پس از تهيه‌ي سياهه‌ي اوليه‌ي شاخص ها و معيارها، با استفاده از روش دلفي و نظرسنجي از خبرگان فهرست نهايي معيارها و شاخص هاي ارزيابي مشخص شد. سپس طراحي و توزيع پرسش­نامه‌ي مقايسه‌هاي زوجي با استفاده از روش تحليل سلسله مراتبي (AHP) انجام شد. در نهايت به‌منظور اولويت بندي شاخص ها از روش هاي تصميم گيري چند­معياره استفاده شد. نتايج و بحثنتايج نشان داد كه براساس روش تحليل سلسله مراتبي (AHP) و مقايسه‌هاي زوجي در بين شش معيار ارزيابي شده، معيار اقتصادي- ارزش افزوده بيش‌ترين وزن و معيار اجتماعي- افزايش سطح دانش و آگاهي كم‌ترين وزن را داشتند. نتايج وزن‌دهي معيار­هاي ارزيابي نشان داد كه معيار اقتصادي- ارزش افزوده (0/246) بيش‌ترين وزن و معيار اجتماعي-افزايش سطح دانش و آگاهي (0/078) كم‌ترين وزن را داشتند. نتايج حاصل از اولويت بندي شاخص ها نشان داد كه افزايش قيمت زمين‌هاي منطقه، افزايش عمل‌كرد محصولات باغي، افزايش مشاركت آبخيزنشينان در تصميم‌گيري و تصميم‌سازي و تبديل ديم‌زارهاي كم‌بازده به باغ‌هاي شيب‌دار به‌‌ترتيب از مهم‌ترين شاخص ها در ارزيابي آثار اجراي طرح هاي آبخيزداري بودند. هم‌چنين شاخص هاي فعال‌نمودن بخش خصوصي جهت سرمايه‌گذاري در توليد، توسعه‌ي بازارهاي محلي و دسترسي به بازار براي آبخيزنشينان و تقويت نقش زنان و گروه‌هاي كم‌برخوردار در جامعه در اولويت انتهايي قرار دارند.نتيجه گيري و پيشنهادهانتايج ارزيابي اجتماعي از ديدگاه كارشناسان نشان داد كه افزايش مشاركت آبخيزنشينان در تصميم‌گيري و تصميم‌سازي بيش‌ترين نقش را در مشاركت نيروي انساني و مالي دارند. پيشنهاد مي‌شود كه مشاركت ذي‌نفعان در تصميم‌گيري‌هاي آتي و استفاده از اقدام‌هاي مشاركتي در اين آبخيز و ديگر آبخيز‌ها در درجه اهميت قرار گيرند. ازاين‌رو به‌منظور ارزيابي آثار اجتماعي- اقتصادي اجراي طرح‌‌هاي آبخيزداري پيشنهاد مي‌شود توجه به اولويت‌هاي اشاره‌شده در دستور كار مديران و برنامه‌ريزان قرار گيرد.