برهم كنش پخش‌سيلاب و نوع پوشش گياهي بر بعضي شاخص هاي زيستي خاك در دشت گربايگان فسا (ايستگاه كوثر)

يكي از شناخته شده ترين شاخص هاي كيفيت و سلامت خاك فعاليت هاي زيست‌شيمي (بيوشيمي) خاك است كه در ارزيابي اثر گونه هاي جنگل كاري شده بر ويژگي هاي خاك مورد توجه قرار مي گيرند. اين پژوهش با هدف بررسي تأثير بلندمدت اقدام‌هاي پخش‌سيلاب و نوع پوشش گياهي بر فعاليت آنزيم هاي فسفاتاز اسيدي و قليايي، اوره­آز و دهيدروژناز و فعاليت ميكروبي خاك شامل تنفس پايه و تنفس برانگيخته در سال 1399 انجام شد. مواد و روش ها نمونه برداري از خاك اطراف ريشه‌ي درختان آكاسيا (Acacia salicina Lindl)، اوكاليپتوس (Eucalyptus camaldulensis Dehnh.) و بوته هاي مرتعي آتريپلكس (Atriplex lentiformis (Torr.) Wats.)، در دو وضعيت با پخش‌سيلاب و بدون پخش‌سيلاب از عمق 20-0 سانتي متر با 6 تيمار در سه تكرار انجام شد. تجزيه و تحليل هاي آماري با استفاده از نرم­افزار SPSS به‌صورت آزمايش فاكتوريل در قالب طرح آماري بلوك هاي كامل تصادفي انجام شد و مقايسه‌ي ميانگين ها با آزمون توكي در سطح پنج درصد صورت گرفت. نتايج و بحث نتايج نشان داد تأثير برهم­كنش پخش‌سيلاب و نوع پوشش گياهي بر فعاليت آنزيم هاي فسفاتاز اسيدي، فسفاتاز قليايي، اوره­آز، دهيدروژناز، تنفس برانگيخته و كربن‌آلي در سطح يك درصد معني دار است. فعاليت آنزيم هاي فسفاتاز اسيدي و فسفاتاز قليايي در خاك زيرپوشش گونه‌هاي درختي آكاسيا و اوكاليپتوس به ويژه در وضعيت پخش‌سيلاب، بيشتر از فعاليت اين آنزيم ها در خاك زيرپوشش گونه‌ي بوته اي آتريپلكس بود. فعاليت آنزيم اوره­آز، در خاك زير­پوشش آتريپلكس دست كاشت با پخش‌سيلاب، بيش‌ترين اندازه‌ي و در خاك زير­پوشش آتريپلكس بدون پخش‌سيلاب، كم‌ترين اندازه‌ي را نشان داد و اين تفاوت از نظر آماري با آزمون توكي در سطح پنج درصد معني دار بود. فعاليت آنزيم دهيدروژناز، در خاك زير­پوشش آتريپلكس دست كاشت با پخش‌سيلاب، بيش‌ترين اندازه‌ي و در خاك زير­پوشش آتريپلكس بدون پخش‌سيلاب، كم‌ترين اندازه‌ي را نشان داد و اين تفاوت از نظر آماري با آزمون توكي در سطح پنج درصد معني دار بود. اندازه‌ي فعاليت آنزيم دهيدروژناز در خاك زيرپوشش هر سه گونه‌ي گياهي آتريپلكس، آكاسيا و  اوكاليپتوس دست كاشت در شرايط پخش‌سيلاب از نظر آماري با آزمون توكي در سطح پنج درصد تفاوتي نشان ندادند. اندازه‌ي تنفس پايه در خاك زيرپوشش جنگل دست كاشت آكاسيا، اوكاليپتوس و آتريپلكس در شرايط پخش‌سيلاب، بيش‌تر از وضعيت بدون پخش‌سيلاب بود، هرچند اين تفاوت در دو وضعيت بررسي‌شده از نظر آماري با آزمون توكي در سطح پنج درصد معني دار نبود. در شرايط پخش‌سيلاب اندازه‌ي تنفس برانگيخته در خاك زيرپوشش آتريپلكس بيش‌تر از اوكاليپتوس بود ولي از نظر آماري با اندازه‌ي تنفس برانگيخته در خاك زيرپوشش آكاسيا با پخش‌سيلاب و بدون پخش‌سيلاب تفاوتي نداشت. بيش‌ترين و كم‌ترين اندازه‌ي تنفس برانگيخته، به ترتيب در خاك زير­پوشش گونه‌ي آكاسيا و اوكاليپتوس در وضعيت بدون پخش‌سيلاب مشاهده ‌شد و اين تفاوت ها، از نظر آماري با آزمون توكي در سطح پنج درصد معني دار بودند. نتيجه گيري و پيشنهادها نتايج اين بررسي نشان داد كه فعاليت آنزيم هاي خاك مي تواند به‌طور بالقوه اندازه‌ي كمبود عناصر غذايي را پيش بيني كند. علاوه بر­اين، جنگل‌كاري در مناطق خشك، باعث بهبود شاخص هاي كيفيت خاك مي شود. با توجه به نقش مهم موادآلي در بهبود شاخص هاي زيستي، كيفيت و سلامت خاك، و براي افزايش اندازه‌ي موادآلي خاك، احياي مراتع سيلابي با پوشش هاي درختي و بوته اي بومي و سازگار، مديريت چرا و افزايش دوره هاي قرق پيشنهاد مي گردد.