بررسي خصوصيات فيتوشيميايي دو گونه گياه دارويي كاكوتي و كلپوره جمع‌آوري شده از منطقه شهرستان سربيشه

زمينه و هدف: دو گونه دارويي كاكوتي Ziziphora.tenuir و كلپوره (مريم نخودي) Teucrium.polium متعلق به خانواده نعناعيان Labiatae هستند. تاكنون تعداد 25 گونه از جنس كاكوتي در دنيا و 4 گونه در ايران گزارش شده است كه براي درمان اختلالات گوارشي، سرماخوردگي، ميگرن و افسردگي كاربرد دارد. كلپوره به تعداد 200 گونه در دنيا و 12 گونه در ايران شناسايي شده و قدمت استفاده از آن به زمان بقراط و جالينوس برمي‌گردد. هدف از اين مطالعه بررسي ويژگي‌هاي فيتوشيميايي اين دو گونه دارويي در منطقه شهرستان سربيشه خراسان جنوبي است. روش تحقيق: در اين مطالعه اندام‌هاي هوايي كاكوتي و كلپوره شامل برگ، گل و سرشاخه‌هاي گل‌دار در اواخر تيرماه 1399 از منطقه جمع‌آوري و پس از خشك كردن، به روش تقطير با آب و با استفاده از دستگاه كلونجر اسانس‌گيري شد. شناسايي تركيبات تركيبات تشكيل دهنده اسانس به دست آمده با استفاده از دستگاه‌هاي GC/MS/ انجام گرفت. علاوه بر اسانس و ويژگي‌هاي آن، تركيبات فلاونوئيدي، فلاونون، تانن، كربوهيدرات و فعاليت آنتي‌اكسيداني اين گياهان دارويي نيز تعيين شد. يافته‌ها: در اسانس گياه كاكوتي 8 نوع تركيب مهم شناسايي شد كه عمده آن پولگون (Pulegone) با 92/55 درصد بود. تركيبات فنلي و فلاونون بيشترين ميزان و كربوهيدرات و فلاونوييد كمترين مقدار را داشتند. تركيبات فنلي و فلاونوييدها خاصيت آنتي‌اكسيداني دارند. در اسانس كلپوره نيز 23 تركيب مهم شناسايي گرديد كه در اين بين كامفور Camphor و آرتيميزيا الكل Artemisia alcohol به ترتيب با 43/72 و 18/61 درصد بيشترين و پي-سيمنP-Cymene و آلفا- توژن –Thujoneα با 0/42 و 0/24 درصد كمترين ميزان را داشت. مواد مؤثر آن شامل فنل بيشترين و فلاونون و فلاونوييد نيز كمترين مقدار را بخود اختصاص دادند. نتيجه‌گيري: ميزان فنل بالا در هر دو گونه نشان دهنده قدرت مهاركنندگي بالا است و اين عامل به تركيبات ترپينن Terpinen در اسانس هر دو گونه مربوط مي‌باشد. از طرفي هر چه مقدار IC50 كمتر باشد ميزان مهار راديكال‌هاي آزاد بيشتر و در نتيجه خاصيت آنتي‌اكسيداني بيشتر خواهد بود.