تغيير اقليم، تغيير جهان‌بيني: دگرگوني‌هاي عقيدتي در چشم‌انداز هولوسن

شرايط اقليمي، وضعيت محيطي هر منطقه را شكل مي‌دهد، چيزي كه سيستم معيشتي جوامع به آن بستگي دارد و نظام اعتقادي بر پايه آن استوار شده است. بنابراين، هر نوساني در اقليم نه‌تنها قادر است شيوه زندگي انسان‌ها را تغيير دهد، بلكه بر جهان‌بيني و معنويات ايشان نيز تأثير مي‌گذارد. دگرگشت فرهنگي انسان در دوازده هزار سال گذشته با رويدادهاي اقليمي ناگهاني و شديدي همراه بوده است. اين رويدادها بسياري از دگرگوني‌هاي عقيدتي را رقم زده‌اند. در حقيقت، از آيين‌هاي اوليه تا اديان پيشرفته، همه به نوعي در پيوند با اقليم بوده‌اند و ارتباط محكمي با شرايط زيست‌محيطي داشته‌اند. در دوران پيشاتمدن، يك دگرگوني عقيدتي در گذار از درياس جوان به هولوسن اوليه رخ داده كه به تدريج تا هولوسن مياني توسعه يافته است. در هزاره چهارم ق.م با ظهور شهرنشيني، تشكيل حكومت‌هاي اوليه كاهن-شاهي و طبقاتي‌شدن جامعه، پرستش پديده‌هاي طبيعت به پرستش خدايان تبديل شد. اديان بزرگ امروزي كه از هزاره دوم ق.م به بعد پا به عرصه گذاشته‌اند، دو گروه كلي را تشكيل مي‌دهند كه برحسب نوع اقليم و محيطِ خاستگاهشان، ماهيت‌هايي كاملاً مجزا دارند. اديان چندخدايي هندي متعلق به دهقانان مناطق مرطوب و جنگلي و اديان يكتاپرستي ابراهيمي متعلق به كوچرو-گله‌داران مناطق خشك و بياباني بودند. در اين مقاله، ارتباط اقليم و جهان‌بيني در مسير دگرگشت فرهنگي انسان از عصر نوسنگي تا عصر جديد بررسي مي‌شود. هدف اصلي، در واقع، آگاهي‌بخشي درباره رسالت مهم پيشوايان مذهبي در تغيير، اصلاح و تعديل مؤثر احكام ديني در راستاي برنامه‌هاي تاب‌آوري، سازگاري و كاهش تغيير اقليم كنوني زمين است. اين امر همچنين مي‌تواند به ميزان قابل توجهي از تهديدات و مخاطرات احتمالي اجتماعي-سياسي داخلي كشورهاي درحال توسعه و بيشتر درگير با تبعات اقليمي گرمايش زمين بكاهد.