تأثير كاربرد نيتروهيوميك اسيد بر برخي ويژگي‎هاي مورفولوژيك و فيزيولوژيك گياه دارويي مرزه (Satureja hortensis L.)

مصرف كودهاي شيميايي نيتروژن دار مشكلات عديده‎اي همچون آلودگي آب‎هاي زيرزميني، غني شدن آب‎هاي سطحي و كاهش كيفيت گياهان دارويي را به همراه دارد. در پژوهش حاضر، تأثير هيوميك اسيد نيتروژن‎دار شده يا نيتروهيوميك اسيد (‏NHA‏) بر رشد و تركيب عنصري گياه مرزه و نيز هدررفت نيتروژن ‏بررسي شد. براي اين منظور، ‏NHA‏ از واكنش نيتريك اسيد با هيوميك اسيد (‏HA‏) استخراج‎شده از لئونارديت شركت ‏گلسنگ كوير يزد تهيه شد و ويژگي‌هاي آن با استفاده از روش طيف‎سنجي مادون قرمز (FT-IR) و درصد نيتروژن آن به روش آناليز ‏CHNS‏ تعيين گرديد. سپس، يك آزمايش گلخانه‎اي با كشت گياه مرزه در قالب طرح كاملاً تصادفي با 16 تيمار شامل شاهد (بدون مصرف اوره، ‏HA‏ و ‏NHA‏)، ‏اوره (‏U1‎، ‏U2‎‏ و ‏U3‎‏)، هيوميك اسيد (‏HA1‎، ‏HA2‎‏ و ‏HA3‎‏)، اوره-هيوميك اسيد (‏U1HA1‎، ‏U2HA2‎‏ و ‏U3HA3‎‏)، نيتروهيوميك ‏اسيد (‏NHA1‎، ‏NHA2‎‏ وNHA3‎‏) و اوره-نيتروهيوميك اسيد (‏U1NHA1‎، ‏U2NHA2‎‏ و ‏U3NHA3‎‏) در 3 تكرار انجام شد. سطوح تيمارها به ميزان ‏‎ mg N kg-1‎‏40 براي سطح اول،‏‎ mg N kg-1‎‏ 80 براي سطح دوم و ‏‎ mg N kg-1‎‏120 براي سطح سوم تعيين ‏شد و در تيمارهاي مخلوط، سهم برابري از نيتروژن براي اوره و ‏HA‏ و يا اوره و ‏NHA‏ در نظر گرفته شد. نتايج نشان داد كه NHA نسبت به HA از اسيديتي كل و نيز محتواي نيتروژن بيش‌تري برخوردار بود. به‌علاوه، اغلب صفات مورفولوژيك و فيزيولوژيك گياه مرزه شامل سطح برگ، ارتفاع گياه، طول ريشه، قطر ساقه، وزن تر و خشك بخش هوايي و ريشه و نيز شاخص كلروفيل، غلظت نيتروژن، فسفر، ‏پتاسيم، نيترات و آنزيم نيترات ردوكتاز در تيمارهاي  NHAبه‎طور معناداري بيش‌تر از تيمارهاي HA بودند. همچنين، بيش‌ترين وزن خشك بخش‌ هوايي در تيمارهاي تلفيقي U3NHA3 و U3HA3 و تيمار U3 مشاهده شد. ميانگين شدت افزايش غلظت نيترات بخش هوايي با افزايش سطح نيتروژن در تيمارهاي اوره 1/77 برابر تيمارهاي تلفيقي UNHA بود. نتايج نشان داد كه آبشويي نيترات از خاك با كاربرد تيمار ‏U3NHA3‎‏ حدود 40/5 ‏درصد نسبت به تيمار U3 كاهش يافت. يافته‎هاي اين پژوهش نشان داد‎‎ كه كود تلفيقي ‏UNHA‏ مي‎تواند به‌عنوان يك كود نيتروژن‌دار در افزايش عملكرد و شاخص‎هاي رشد گياه دارويي مرزه مطرح گردد.