بررسي فصلي تبخير تعرق مرجع و تحليل حساسيت آن به عناصر هواشناسي در ايران

تبخير تعرق تركيب دو فرايند مجزّا، تبخير از سطح خاك و تعرّق از گياه است كه ميزان آن بستگي به عناصر مختلف هواشناسي دارد. از اين رو شناخت عوامل مؤثر و ميزان تأثير هر عنصر بر تبخير تعرق مرجع (ET0) حائز اهميت فراوان است. در پژوهش حاضر، برآورد ET0 فصلي بر اساس آمار 45 ساله 2020-1976 سازمان هواشناسي 40 ايستگاه همديد به روش فائوپنمن مانتيث 56 محاسبه و بصورت نقشه هاي پهنه بندي ارائه شد. روند تغييرات ET0 با آزمون هاي مَن-كندال و روند نوآورانه (ITA) بررسي شد. به منظور بررسي ميزان تأثير هر عنصر بر ET0، ضريب حساسيت فصلي با استفاده از روش Sobol محاسبه شد. بدين صورت كه توزيع آماري عناصر هواشناسي شامل رطوبت نسبي، ساعت آفتابي، متوسط، بيشينه و كمينۀ دما و سرعت باد؛ با محاسبۀ ميانگين و واريانس هر پارامتر در دامنه 40%± برآورد شد و سپس با ثابت نگه داشتن هر متغيير، تغيير تمامي متغييرها ضريب حساسيت در مقياس فصلي ارائه شد. براساس نتايج؛ ميزان تأثيرگذاري عناصر هواشناسي در ET0 در فصول مختلف سال متفاوت است. ضريب حساسيت براي ميزان تأثيرگذاري هر عنصر شامل كمينۀ دما با 18.1%، سرعت باد 22.5%، سرعت باد 31.9% و بيشينۀ دما 20.4% به‌ترتيب در فصول بهار، تابستان، پاييز و زمستان رتبۀ نخست را در ميزان تأثيرگذاري به خود اختصاص دادند. براساس يافته هاي پژوهش حاضر ميزان تأثيرگذاري عناصر مختلف هواشناسي بر ET0 در فصول مختلف تفاوت داشت كه اين مهم بايد در برنامه ريزي و مديريت بهينۀ منابع آب كشور مورد توجّه قرار بگيرد.