بررسي تطبيقي جامعيت موضوعي قرآن از ديدگاه علامه طباطبايي و علامه جوادي آملي

جامعيت قرآن در شمار مباني دلالي تفسير قرآن كريم قلمداد ميشود. به سبب اهميت اين موضوع، مفسران و انديشمندان قرآني به تبيينِ چيستي و بررسي آن پرداختهاند كه در اين ميان بررسي تطبيقي ديدگاه علامه طباطبايي و آيت‌الله جوادي آملي به‌عنوان مفسران تأثيرگذار و صاحب منهج و روش شناخته‌شده حائز اهميت هست. با توجه به چهار نظر و ديدگاه حداكثري، حداقلي، اعتدالي و مقايسهاي كه در اين زمينه وجود دارد؛ در اين نوشتار به بررسي تقريرات مختلف نظر علامه طباطبايي كه در تفسير الميزان به آنها اشاره‌كرده‌اند، پرداخته ميشود و با جمعبندي آنها، ديدگاه اعتدالي را به ايشان نسبت ميدهيم. همه تقريراتي كه علامه طباطبايي به آنها اشاره‌كرده‌اند را ميتوان در عبارت ذيل جمع نمود كه مراد ايشان از جامعيت قرآن اين است كه: «با توجه به هدف هدايتي قرآن، جامعيت آن متناسب با برآوردن نيازهاي هدايتي قرآن و تأمين سعادت دنيوي و اخروي آن به‌عنوان آخرين كتاب آسماني، هست.» همچنين با بررسي نظر آيت‌الله جوادي آملي و تفصيلي كه به آن پرداخته‌اند، نظر ايشان به دو قسم مقام لفظي و جمعي تقسيم ميشود كه در ظاهر قرآن با نظر علامه يكسان و طبق مقام جمعي حقيقت قرآن، متفاوت با ديدگاه علامه طباطبايي هست؛ ايشان در مقام جمعي با كمك روايات و تكيه‌بر چهار شاهد قائل به ديدگاه حداكثري از قرآن شدهاند و نظري برخلاف علامه طباطبايي ارائه داده، با نقدي كه بر كلام استادشان داشتهاند، آن را ردّ كردهاند. اين پژوهش با روش توصيفي- تحليلي و با رويكرد تطبيقي به اين مسئله مي‌پردازد.