اصل عليت و مسأله خلقت در نگرش ابن‌سينا

از آنجا كه ابن سينا تحت تاثير منابع ديني به خلق و ايجاد قائل است و علت ها را علت هاي ايجادي و وجودي اشياء مي داند؛ بنابراين بحث از علت ايجادي، مختص ابن سيناست و در رتبه نخست مسائل مهم فلسفي و عقلي قرار دارد. ابن سينا نيز، به عنوان فيلسوف عقل گرا به ابتكارات جديدي از جمله اينكه عليت بر مدار وجود است، پرداخته است. در همين راستا، وي با اثبات تمايز وجود از ماهيت، مدل جديدي از رابطه خدا و جهان را مطرح ساخته است. او معتقد است از طريق كشف رابطه عليت مي توان ارتباط خالق و مخلوق را مطرح نمود. وي، از ميان علل، علت فاعلي را كه كارش هست كردن از نيستي است، برتر از علل چهارگانه معرفي نموده است. ابن سينا در تبيين رابطه خدا و جهان معتقد است، خداوند به عنوان علت العلل بر جهان هستي حاكم است. به طوري كه هستي به عنوان معلول و ممكن، هم در وجود و هم در عدم، نيازمند به يك مرجح بيروني است كه علل العلل نام دارد. ابن سينا بر اين باور است كه در جهان هستي واجب الوجود بالذات، ضروري الوجود است. او نه تنها مناط احتياج معلول به علت را وجوب بالغير يا همان امكان وجودي در تعبير صدرا مي داند، بلكه به ارتباط وجودي علت با معلول تاكيد ورزيده است، به طوري كه علاوه بر فيلسوفان مسلمان، فيلسوفان غرب نظير آكويناس نيز، معتقد به وجود فاعل ايجادي هستند، كه از طريق اصل عليت با جهان ارتباط دارد.