بازتاب تربيت انسان و هنجارهاي سياسي در عهدنامه مالك‌اشتر

عهدنامه مالك اشتر در قالب نامه 53 نهج البلاغه، حاوي موضوعات مهمي درباره هنجارهاي سياست اخلاقي و الهيات سياسي است كه در آن بخش‌هاي مهمي از تكاليف و وظايف زمامداران تربيت شده در بستر قرآن كريم ذكر مي‌شود و در هر دو وجه فردي و اجتماعي موضوعاتي را به مطالعه مي‌آورد كه رشد انسان اجتماعي را در شهروندان را ارتقا مي‌دهد. در اين مقاله اهتمام اين است با استفاده از روش تحقيق اسنادي كه بر تحليل و تفسير آموزه‌هاي نهج‌البلاغه خصوصاً نامه 53 استوار شده‌اند اين پرسش را مطرح نماييم كه اصولاً چه رابطه‌اي ميان اصول تربيت توحيدي، نقش تربيتي زمامدار متعهد به كمال و البته امر سياسي در جوامع ديني برقرار است؟ در مواجهه با اين پرسش، و معطوف به نمونه‌هاي وارده از متن نهج‌البلاغه به نظر مي‌رسد مي‌توان اين فرضيه را به آزمون نهاد كه «ايمان قلبي و عقل سياسي امام علي عليه السلام وجوه مهمي از اخلاق فردي و رفتار اجتماعي زمامداران را در جوامع ديني منعكس كرده و نهايتاً بنيان‌هاي مستحكمي از تربيت انسان سياسي و تشكيل جامعه‌اي پويا و رو به كمال را ارائه مي‌كند.» بدين ترتيب، ضمن بررسي گزاره‌هاي بنيادين نهج‌البلاغه روشن مي‌شود كه از بُعد حكومت ديني، امام علي عليه السلام اين الگوي راستين در تلفيق تربيت ديني افراد و هنجارهاي امر سياسي حكومت به شمار مي‌رود كه همبستگي عملي اين دو موضوع را در ساخت انسان اجتماعي و تحقق حاكميت حق الهي عينيت بخشيد.