بررسي و مطالعه ساختاري بدنه سفالينه هاي تاريخي گلابه‌اي منقوش ‌دوران اسلامي سيستان ‌

دشت سيستان يكي از مهم‌ترين مراكز باستاني و تاريخي شرق و جنوب‌شرق ايران در دوران پيش از تاريخ و دوران اسلامي است كه پژوهش‌هاي اندكي براي شناخت پيشينه تاريخي و فرهنگي آن انجام شده است. در اين پژوهش بدنۀ شش قطعه از سفالينه‌هاي گلابه‌اي منقوش متعلق به دشت سيستان با هدف شناسايي ساختار و تركيب كاني‌شناختي آن‌ها به روش‌هاي مختلف آزمايشگاهي مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته است تا تكنيك ساخت و منشاء آن‌ها شناسايي گردد. براي اين منظور از روش‌هاي مختلف آزمايشگاهي، همچون پراش پرتوي ايكس (XRD)، پتروگرافي مقاطع نازك و ميكروسكوپ الكتروني روبشي مجهز به طيف‌سنج پراكنش انرژي پرتوي ايكس ‎(SEM-EDS)‎‏ ‏استفاده شده است. مطالعۀ ساختاري بدنۀ سفالينه‌ها نشان داد كه تمامي نمونه‌ها از نظر ساختار و تركيب كاني‌شناختي تقريباً ‏مشابه‌اند. ازسوي ديگر، نبود فازهاي كاني‌شناختي دماي بالا و حضور برخي ‏از فازهاي ويژه، گوياي آن بود كه سفالگران دوران اسلامي براي پخت اين سفالينه‌ها از دماي ‏متوسطي حدود 850 تا 900 درجه سانتيگراد استفاده نموده‌اند. با توجه به فازهاي شناسايي‌شده در بدنۀ سفال‌ها و داده‌هاي حاصل از آناليز عنصري به‌نظر مي‌رسد كه در تهيۀ گل سفالگري اين ‏آثار سفالي از خاك‌هاي رس سرخ‌رنگ استفاده شده كه همين امر موجب گشته است با پخت سفالينه‌ها در شرايط اكسيداسيون، رنگ خميرۀ آن‌ها قرمز شود. ‏با توجه به تعداد محدود نمونه‌هاي كشف‌شده از اين نوع سفال در اين منطقه و عدم همخواني تركيب كاني‌شناختي و عناصر تشكيل‌دهندۀ بدنۀ اين سفال‌ها با ساختار و تركيب زمين‌شناختي منطقۀ دشت سيستان، به‌نظر مي‌رسد كه احتمالاً ‏اين نمونه‌هاي سفالي وارداتي است.