مطالعه كيفي فرايند گذار به فرزند‌ سوم در شهر تهران

باروري پايين يكي از مهم‌ترين چالش‌هاي جمعيتي كشور با دلالت‌هاي اقتصادي، اجتماعي و ژئوپليتيكي است. هدف از مقاله پيشرو، شناسايي پيشران‌ها و پيامدهاي گذار به فرزند سوم با بهره‌گيري از رويكرد كيفي و نظريه زمينه‌اي است. مشاركت‌كنندگان در اين پژوهش، 25 زن زير چهل سال ساكن در شهر تهران هستند كه سه فرزند دارند و فرايند گذار به فرزند سوم آنها پس از ابلاغ سياست‌هاي كلي جمعيت در سال 1393 تا زمان بررسي رخ داده است. يافته‌ها بيانگر آن است كه عمل ناب ديني، توسعه شبكه خويشاوندي، كُنش ناخواسته و ترجيح جنسي مهم‌ترين علت‌هاي گذار به فرزند سوم هستند. تأثيرگذاري عوامل يادشده از مسير برخي شرايط زمينه‌اي (مانند سن ازدواج، سرمايه اقتصادي و تغيير سياست‌هاي جمعيتي) و مداخله‌گر (خانواده‌محوري) صورت گرفته است. افزون بر اينها نتايج نشان داد مزاياي توسعه شبكه خويشاوندي براي آيندۀ والدين و فرزندان و كاركردهاي تربيتي- عاطفي آن براي فرزندان مهم‌ترين پيامدهاي مثبت گذار به فرزند سوم بوده است. با وجود اين خانواده‌هاي سهفرزندي متحمل هزينه‌هاي اقتصادي، هزينه فرصت فرزندآوري، هزينه‌هاي اجتماعي و سلامت (جسمي و رواني) مي‌شوند. بدين‌ترتيب اتخاذ و اجراي سياست‌هاي حمايت از خانواده در جهت افزايش مزاياي فرزندآوري و كاهش هزينه‌هاي آن مي‌تواند به افزايش باروري در كشور بينجامد.