شواهدي از كاركرد آئيني-روحاني صدف دريايي نوع كجك (Cowrie) در بافت هاي باستاني ايران از هزارۀ سوم تا پايان هزارۀ اول پيش ازميلاد بر پايۀ رهيافت قوم باستان شناسي

پوستۀ سخت‌گونه‌اي از صدف‌هاي دريايي موسوم به «Cowrie» كه در زبان فارسي به نام‌هاي متعدد ازجمله «كجك» يا «كوژك» و... ناميده مي‌شود تاكنون در نهشت‌هاي باستاني فراواني از هزارۀ سوم تا هزارۀ اول پيش‌ازميلاد به‌دست‌آمده است، در تمامي گزارش‌هاي منتشره صرف همراهي اين اشياء با ديگر تزئينات شخصي آن‌ها را به‌عنوان «تزئينات شخصي» معرفي كرده‌اند؛ درحالي‌كه اين پرسش مطرح است كه چگونه در طول زماني بيش از پنج‌هزار سال اين سنت تزئيني باقي‌مانده است و آيا با توجه به اين‌كه برخي اقوام بومي امروزي اعتقادي فراتر از جنبۀ زيبايي‌شناسي به صدف كوژك دارند؛ مي‌توان اين اعتقادات را بازماندۀ آئين‌هاي كهن‌تر محسوب نمود؟ بر اين‌اساس اين فرض مطرح مي‌گردد كه تداوم استفاده از يك شئ غيربومي در طول زمان مرتبط با يك امر آئيني-اعتقادي است چرا به‌طور هم‌زمان دامنۀ چنين پديده‌اي به‌صورت استفاده در بافتارهاي نيايشي و تدفيني نه‌فقط در مرزهاي فرهنگي ايران، بلكه در مناطق وسيعي از حوزۀ لوانت شرقي و خاورميانه نيز قبلاً گزارش‌شده است. مطالعۀ ميداني نشان مي‌دهد كه اين اشياء را صرفاً براي كودكان بدون توجه به جنسيت و در افراد بالغ صرفاً براي زنان به‌كار مي‌گيرند كه نشان از وجود نوعي تابوي جنسيتي و سني براي آن است و اعتقاددارند همراهي اين اشياء با فرد علاوه‌بر جنبۀ زيبايي‌شناسي خاص، موجب دفع چشم‌زخم، رفع نحوست و جذب خيروبركت مي‌شوند. اين پديده در بافتارهاي باستاني به‌صورت حضور كوژك‌ها در گورهاي زنان و كودكان در گزارش‌هاي كاوش ديده مي‌شود؛ اما هيچ نشانه‌اي براي كاربري اين صدف‌ها به‌عنوان يك كالاي منزلتي كه تعلق به طبقۀ خاصي از افراد جامعه باشد ديده نشده است. ازنظر روش‌شناسي در اين پژوهش از روش توصيفي-تاريخي و هم‌چنين روش قوم‌نگاري به‌صورت مشترك استفاده‌شده است در يك تجزيه‌وتحليل تطبيقي روشن مي‌شود كه اهداف متصور براي اين كجك‌ها در هر دو گروه، يعني بافتارهاي قوم‌شناسي امروزي و بافتارهاي باستاني، مرتبط با نگرش آئيني و روحاني است.