سفارت در دورۀ تيموريان؛ تشريفات استقبال و بار يافتن سفرا

آداب و تشريفات سياسي از مباحث بسيار مهم در امر سفارت‌ است. پذيرش سفير در هر دوره‌اي آداب‌ و رسوم خاصي داشت كه از باورها و اعتقادات حاكم بر دربار نشأت مي‌گرفت. پژوهش حاضر به روش تاريخي، مبتني بر رويكرد توصيفي-تحليلي و با بهره‌گيري از آثار تاريخ‌نگارانه و منشآت دورۀ تيموريان، در پي پاسخ به اين پرسش است كه: سفارت و آداب استقبال و بار يافتن سفيران در عصر تيموريان چگونه‌ و بر مبناي چه اصول و قواعدي بوده است؟ يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه با وجود خصلت تهاجمي حاكميت تيمور، او از كاركردهاي تبادل سفير غافل نبوده و سفارت‌هاي متعددي در زمان او و جانشينانش با اهداف متنوعي صورت گرفته است. از ديگر سو، آداب و تشريفات سفارت در دورۀ تيمور، متمايل به آداب مغولي بوده و به وسيلۀ قانون ياسا حمايت مي‌شد. در دورۀ شاهرخ، ابوسعيد و سلطان حسين بايقرا، آداب و تشريفات سفارت به آداب ايراني-اسلامي تمايل داشته است. شاهرخ قوانين ياسا در زمينۀ بار يافتن را از اعتبار انداخت. در تشريفات سفارت، آوردن هديه براي خان و امرا تقريباً به ‌صورت يك اصل ثابت بود و اگر سفيران هديه به همراه نداشتند، در انجام مأموريت خود با مشكل روبه‌رو مي‌شدند. اميران تيموري نيز اغلب به فرستادگان هدايايي مي‌دادند. اسب، خلعت و زر يا پول، عنصر ثابت همۀ هدايا بوده است. سلاطيني چون شاهرخ، ابوسعيد و حسين بايقرا، در مناسبات خود از كتاب نيز به‌ عنوان هديه استفاده مي‌كردند تا ضمن هنردوست نشان ‌دادن خود، هنر و خلاقيت درباريان خود در زمينۀ كتاب‌آرايي را به رخ بكشند. در اين دوره، سفيران از مزايايي چون مصونيت سياسي، برخورداري از معافيت‌هاي مالياتي و تسهيلات ديگري از جمله امكانات اقامتي، غذايي و چاپاري برخوردار بودند. پذيرش سفير در اين دوره مانند دوران مغول، در انحصار فرمانروا نبود. اميران تيموري از آداب و تشريفات سفارت، به ‌عنوان‌ ابزاري براي نشان‌ دادن عظمت و شكوه قدرت خود بهره مي‌بردند.