شرحي بر قصيده جمليه يا شرحي بر روايت يك خاطره جمعي

توجه روايت‌شناسان به‌گونه‌اي از زاويه‌ديد ما -راوي كه قابل تقليل به انواع ديگر روايت نباشد، ريشه در مطالعات ميان‌رشته‌اي دارد كه در آن‌ها تلاش شده است اثبات گردد اساساً روايتگري به‌صورت جمعي امكان‌پذير است. يكي از ژانرهايي كه مي‌تواند بستر كارآمدي براي به‌كارگيري اين شيوه باشد، خاطره‌گويي به‌صورت جمعي است. ژانر خاطره با پيروي از الگوي كاركرد ذهن پرداخته مي‌شود و براي باورپذير شدن روايت، نويسنده حتي خطاهاي رايج در فرآيند تداعي معاني در ذهن را نيز شبيه‌سازي مي‌كند. از سوي ديگر خاطرۀ جمعي كه از زبان راوي جمعي روايت مي‌شود، از ظرفيت‌هاي منحصر به‌فردي مثل غلبه بر محدوديّت اوّل‌شخص مفرد (به شكل كلاسيك) و محصور نبودن در زمان‌ و مكان بهره مي‌برد. اين پژوهش با خوانش داستان شرحي بر قصيدۀ جمليه كه روايتي در ژانر خاطره با روايتگري جمعي است، نشان مي‌دهد گلشيري چگونه امكانات اين دو مقوله را در تلفيق با يكديگر در داستاني واحد به كار برده و چگونه با افزودن لحن كهن‌گرايانه و طنزگون، سبكي نوآورانه در ما -روايت ايجاد كرده است كه از طرفي مؤيد راوي جمعي عاملي براي فاصله‌گذاري باشد و از طرف ديگر جهت‌گيري نويسنده را در قبال سوژه مركزي داستان كه تصويري آييني - شبه‌مذهبي است، نشان دهد.