طرح هاي آبخيزداري و تحولات ساختاري كاركردي سكونتگاه هاي روستايي (مورد مطالعه: سكونتگاه هاي حوضه آبريز چهكند در شهرستان بيرجند)

طرح‌هاي آبخيزداري يكي از اقدامات توسعه براي تقويت سرمايه‌هاي طبيعي مناطق جغرافيايي است كه هر ساله بخش قابل توجهي از بودجه مديريت فضا را در مقياس ناحيه‌اي تا ملي به خود اختصاص مي‌دهد. با توجه به كاركرد اين طرح‌ها، اهتمام جدي براي ارزيابي و درك آثار و پيامدهاي آن در فضاهاي جغرافيايي داراي ضرورتي راهبردي و اساسي است. در اين پژوهش سعي شده تا به بررسي و تحليل بازتاب مكاني و فضايي اجراي طرح آبخيزداري در تحولات ساختاري – كاركردي سكونتگاه‌هاي روستايي در حوضه آبريز چهكند از توابع شهرستان بيرجند پرداخته شود. جامعه آماري تحقيق شامل 9 روستا در محدوده حوضه آبريز چهكند-روشناوند با 245 خانوار جمعيت بوده كه از بين آنان با كمك فرمول كوكران حجم نمونه‌اي به تعداد 111 خانوار انتخاب شده است. به منظور تحليل وضعيت پايداري روستاها نيز از تكنيك رادار پايداري و مدل موريس استفاده شده است. نتايج نشان داد اجراي طرح آبخيزداري بر وضعيت پايداري سكونتگاه‌هاي حوضه آبريز چهكند در بعد اجتماعي و زيست محيطي بيشتر از حد متوسط و در بعد اقتصادي كمتر از حد متوسط اثرگذار بوده است. از بُعد اجتماعي، مشاركت جمعي روستاييان در پروژه‌هاي مختلف طرح و از بعد زيست محيطي افزايش آب قنوات و چشمه‌ها از طريق پروژه‌هاي تغذيه‌اي در برخي از سال‌ها و احياي تدريجي مراتع به شدت تخريب يافته -كه براي دامداري سنتي روستاها بسيار حايز اهميت مي باشد- از مهم‌ترين علل اثرگذاري بوده است. با اين وجود، در بُعد اقتصادي از يك سو به علت وقوع پديده خشكسالي دوره‌اي كه باعث راكد ماندن و اثربخشي اندك تعدادي از پروژه‌ها و صدمه به فعاليت‌هاي احياي مراتع گرديد و از سوي ديگر توزيع نامناسب مالكيت اراضي زراعي ميان بهره‌داران در روستاهاي بزرگ حوضه -اكثر اراضي متعلق به مالكين غايب مي‌باشد - انتظارات طرح را از ديدگاه مردم فراهم ننموده است.